Monthly Archives: July 2013

ԵՐԵԿՈՆ ԿՏՈՒՐՆԵՐԻ ՎՐԱ/ ՊԱԲԼՈ ՆԵՐՈՒԴԱ

 

ԵՐԵԿՈՆ կտուրների վրա Ընկնում ու Ընկնում է... Ո՞վ է տվել նրան Թռչնի թևեր, որ գա:

ԵՐԵԿՈՆ կտուրների վրա
Ընկնում ու
Ընկնում է…
Ո՞վ է տվել նրան
Թռչնի թևեր, որ գա:

ԵՐԵԿՈՆ ԿՏՈՒՐՆԵՐԻ ՎՐԱ

 

Lentisimo

 

ԵՐԵԿՈՆ կտուրների վրա

Ընկնում ու

Ընկնում է…

Ո՞վ է տվել նրան

Թռչնի թևեր, որ գա:

 

Եվ լռությունն այս, որ լցնում է

Ամենը,

Աստեղային ո՞ր երկրից է

Եկել մենակ:

Եվ ինչու՞ այս մշուշը

            (դողուն փետուր),

Անձրևի համբույրը

            (զգայական)

 

Ընկավ լուռ (և առհավետ)

            կյանքիս վրա:

 

 

ԸՆԿԵՐ

 

            1

 

ԸՆԿԵ՛Ր, վերցրու՛ քեզ հետ այն, ինչ ուզես:

Զննի՛ր ամեն անկյունը աչքերով:

Թե ցանկանաս, հոգիս կտամ ես քեզ`

Ճերմակ փողոցներով ու երգերով:

 

            2

 

ԸՆԿԵ՛Ր, ստիպի՛ր, որ գիշերով գնա

Տենչանքը հաղթելու` անպետք ու հին:

 

Եթե ծարավ ես, իմ կուժից խմի՛ր:

 

Ընկե՛ր, ստիպի՛ր, որ գիշերով գնա

Տենչանքս, որ վարդի ամբողջ այգին

Ինձ պատկանի:

           

            Ընկե՛ր,

Եթե քաղցած ես, կիսենք իմ հացը:

 

 

ԱՇՆԱՆ ԹԻԹԵՌԸ

 

ԹԻԹԵՌԸ թևում,

Մերթընդմերթ արևից այրվում է:

 

Թռչում է, խայտում, բոցկլտում է

Եվ մի պահ նստում

Տերևին, որ նրան օրորում է:

 

Ասում էին ինձ. _Չունես ոչինչ:

Հիվանդ չես: Քեզ թվում է:

Եվ ես էլ չէի ասում ոչինչ:

Եվ հունձքը անցյալում է:

 

Մի ձեռք է շնչահեղձ լցնում

Այսօր աշխարհը Աշունով

Տերևաթափ է իմ հոգում:

 

Ասում էին ինձ. _Չունես ոչինչ:

Հիվանդ չես: Քեզ թվում է:

 

Դա ժամանակն էր հասկերի:

Հիմա արևը

Կազդուրվում է:

 

Ամեն ինչ կյանքում, ընկերնե՛ր, հեռանում է:

Անցնում է կամ մահանում է:

 

Եվ վարդն է մեռնում, որ պոկում ես:

Բերանն էլ, որ քեզ համբուրում է:

 

Ջուրը, ստվերը, բաժակը

Անցնում են կամ մահանում են:

 

Անցավ հասկերի ժամանակը:

Արևը հիմա կազդուրվում է:

 

Նրա գաղջ լեզուն օղակում է ինձ:

Նա էլ է ասում. _Քեզ թվում է:

 

Թիթեռը թևում,

Թեթև թևում ու

Անհետանում է:

 

 

© Թարգմանություն ` Հասմիկ Ամիրաղյան

 

Leave a comment

30/07/2013 · 8:36 PM

ՆԵՐԲՈՂ ԽՆԴՈՒԹՅԱՆԸ/ ՊԱԲԼՈ ՆԵՐՈՒԴԱ

neruda2 (2)

Օ՜, Խնդություն,

Դու տերև՜ ես կանաչ,

Իմ լուսամուտի գոգից նե՜րս ընկած,

Արևի շո՜ղ ես,

Տան պատի վրա.

Փղի կա՜նչ ես դու շեփորահարող

Եվ ոսկու հատիկ՝ լույսի տակ փայլող:

Երբեմն

Բոց ես՝ բռնկված հանկարծ.

Սակայն, անկասկա՛ծ

Եվ, ամենի՛ց շատ _

Հա՛ց հանապազօր,

Հույսի կատարու՛մ,

Ու հատուցված պարտք:

Անսալով փուչ ու սուտ խորհուրդների,

Խնդությու՛ն,

Ես քեզ արհամարհե՜լ եմ.

Ինձ կածաննե՜րն են գերել վշտերի,

Եվ երբեմն ես կյանքին նայել եմ

Սև ակնոցներով

Անցա՜ծ-գնացա՜ծ բանաստեղծների…

Սև երիզո՜վ եմ պատել ես հաճախ

Նույնիսկ իմ տեսած ծաղկունքը շռայլ

Եվ դառնահա՜մ է եղել համբույրը

Սիրուհուս մեղրո՜տ շուրթերի վրա:

Եվ, թեև վա՜ղ է դեռ այս գործն անել,

Թու՛յլ տուր, խնդությու՛ն, իմ մեղքը քավե՜լ…

Ես կարծում էի,

Այն ժամանա՛կ եմ ես օգնում մարդկանց,

Երբ կտրատվու՜մ է իմ սիրտը ցավից.

Երբ, տառապանքի արճիճե հովտում,

Թրջվու՜մ եմ վշտի սև անձրևներից

Եվ, վա՛րդը թողած,

Վերքի՜ն եմ միայն իմ ձեռքը դնում,

Կամ ուրիշների հոգսը բաժանում…

Ի՜նչ հիմարություն…

Մոլորվա՜ծ էի ես մինչև այսօր,

Եվ քե՛զ եմ կանչում հիմա,

Խնդությու՛ն:

Դու հարկավոր ես ինձ

Հողի՛ նման.

Կրակի՜ նման,

Որ վա՜ռ է պահում բոցը օջախի.

Սուրբ ու մաքուր ես

Դու հացի նման.

Կարկաչող՝

Ինչպես ջու՛րը գետակի.

Եվ մեղվի նման

Քաղցրություն տվո՜ղ…

Ների՜ր, խնդությու՛ն,

Պատանի էի ես մի լռակյաց,

Եվ կարծում էի,

Թե բարիքը քո

Անպատշա՜ճ է իմ երազկոտ հոգուն…

Հիմա,

Երբ դու խենթ հեղեղի նման,

Իմ սի՜րտն ես խուժել,

Ես գիտեմ,

Որ դա սխա՜լ էր անգութ.

Եվ հին ու անկյանք գրքերից փրկված,

Հանդիպում եմ քեզ իմ ամե՛ն քայլին…

Իմ ուղեկի՜ցը դարձիր,

Խնդությու՜ն,

Որ մենք միասին,

Անցնենք տնից տուն,

Անցնենք գյուղից գյուղ,

Եվ, աշխարհով մեկ

Միասին սուրանք _

Առած իմ խոսքը,

Աստղերի ցոլքը

Եվ ալիքների փրփու՛րը վայրի…

Ես քեզ կբաշխեմ մարդու՛ն, աշխարհի՛ն.

Չէ՞ որ ես գիտեմ,

Որ իմ խնդությամբ

Ես պարտական եմ արա՜ր աշխարհին.

Եվ ո՛չ ոք, ո՛չ ոք թող չզարմանա,

Որ ես ուզում եմ բաժանել մարդկանց

Քո ողկույզները. _

Ես պայքարի մեջ հասկացա միայն,

Որ իմ գլխավոր պարտքն է աշխարհում

Լինել խնդության ավետաբերը, _

 

Եվ երգո՜վ եմ իմ պարտքը կատարում…

 

© Թարգմանությունը՝ Գևորգ Էմինի /նյութը տրամադրել է Արտաշես Էմինը/

Leave a comment

29/07/2013 · 9:57 PM

ԳԻՇԵՐՎԱ ՇՈՒՉԸ/ ՖԵԴԵՐԻԿՈ ԳԱՐՍԻԱ ԼՈՐԿԱ

Aire nocturno tumblr_lum3j80kD41qdjto7o1_500

Համարժեք թարգմանություն

ԳԻՇԵՐՎԱ ՇՈՒՆՉԸ

 

Ես շատ եմ սարսափում

տերևներից անշունչ.

սարսափում մարգագետնից`

ցողով պատված.

գնում եմ ննջելու,

ու թե ինձ չարթնացնես,

հետդ ես կթողնեմ

իմ սիրտը սառած:

 

Այդ ի՞նչ ձայն է հեռու հեռվում.

դա սերն է…քամին զարկում է ապակուն,

իմ սերն է:

 

Ժանյակ հագցրի քեզ

քարերով այգաբացի,

Ի՞նչու ես ինձ լքում

այս ճանապարհին:

Թե շատ հեռու գնաս,

թռչնակն իմ կլացի.

խաղողենին կանաչ

գինի չի պարգևի:

 

Այդ ի՞նչ ձայն է հեռու հեռվում.

դա սերն է…քամին զարկում է ապակուն,

իմ սերն է:

 

Երբեք չես իմանա

թե առեղծվածը ձյան,

և թե որքան ուժեղ

կարող էի քեզ սիրել

այս այգաբացերին,

երբ շատ է անձրևում,

և երբ չորացած ճյուղին

թռչնի բույնն է քանդվում:

 

Այդ ի՞նչ ձայն է հեռու հեռվում.

դա սերն է…քամին զարկում է ապակուն,

իմ սերն է:

 © Թարգմանությունը ` Նունե Անտոնյանի

 

 Գեղարվեստական, ազատ թարգմանություն

ԳԻՇԵՐԱՅԻՆ ՄԵՂԵԴԻ
Մեռած տերևներն
ինձ ահ են բերում,
ահը դաշտերի
ցողերով լցված։
Կքնեմ հիմա,
ու թե չարթնացնես,
սիրտս քո կողքին
կգտնես սառած։
Այն ո՞վ է, սե՞րն է
իր հեռվից կանչում,
սեր իմ, քամին է
դուրսը հառաչում։
Մանյակները քո
հյուսել եմ լույսից ,
ինձ ու՞ր ես լքում
այս ճամփից առաջ.
թե գնաս, պիտի
թռչնակն իմ լացի,
գինի չդառնա
խաղողս կանաչ։
Այն ո՞վ է, սե՞րն է
իր հեռվից կանչում,
սեր իմ, քամին է
դուրսը հառաչում։
Դու չես իմանա,
ձյունե իմ թիթեռ,
քեզ է երազվում
լուսայգն իմ արթուն,
երբ անձրևն այսպես
թափվում է անվերջ,
և չոր ճյուղերից
բներն են կաթում։
Այն ո՞վ է, սե՞րն է
իր հեռվից կանչում,
սեր իմ, քամին է
դուրսը հառաչում։

© Թարգմանությունը` Ֆրունզիկ Կիրակոսյանի

Leave a comment

28/07/2013 · 9:53 PM

ԱՐԳԵԼՎՈՒՄ Է /ԱԼՖՐԵԴՈ ԿՈՒԵՐՎՈ ԲԱՌԵՐՈ

Մագդա Բերնի

Մագդա Բերնի

 

Ո՞րն  է  իսկապես կարևորը.

Փնտրում եմ ներսումս պատասխանը,

ու չեմ կարողանում գտնել:

 

Կեղծ մտքեր են ներխուժում միտքս,

որը սովոր է դիմակավորել անհասկանալին,

որը խլացած է կեղծ պատրանքների մեջ,

ուր փառասիրությունը, վախը, հարստությունը

դառնում են պաշտելի հերոսները:

 

Հարցնում ես՝ ոնց են երջանիկ լինում.

Ինչպե՞ս են այսքան ստի մեջ ապրում.

Յուրքանչյուրը պետք է պատասխանի.

 

Ինձ համար, այստեղ, հիմա և հավետ:

Արգելվում է լացել, բայց դաս չքաղել,

մի օր արթնանալ և չիմանալ` ինչ անել,

վախենալ  հիշողություններից:

 

Արգելվում է չժպտալ խնդիրներին ,

ուզածիդ համար  չպայքարել,

վախի պատճառով ամեն ինչ թողնել,

երազանքներդ  չիրականացնել:

 

Արգելվում է թաքցնել քո սերը,

ուրիշներին ստիպել վճարել քո պարտքը,

քո վատ տրամադրությունը:

 

Արգելվում է ընկերներին  լքել,

չփորձել հասկանալ, այն ինչ միասին եք ապրել,

կանչել նրանց, միայն երբ կարիքն ես զգացել:

 

Արգելվում է մարդկանց առջև  <<ԴՈՒ>>  չլինել ,

անկարևորների մոտ  խաղալ-ձևացնել ,

հիշվելու համար  խեղկատակի վերածվել ,

քեզ սիրող մարդկանց մոռացության մատնել:

  

Արգելվում է ինքնուրույն չապրել,

վախենալ կյանքից , զիջումներից,

չապրել ամեն օրդ, ասես վերջին շունչդ է եկել :

 

Արգելվում է ինչ-որ մեկին  կարոտել …առա՛նց ցնծալու,

մոռանալ նրա աչքերը, նրա ծիծաղն ու ամենը,

քանի որ էլ չեն խաչվում   ձեր ուղիները,

վաճառել անցյալը և վճարել այն ներկայով:

 

Արգելվում է չփորձել հասկանալ մարդկանց.

մտածել,որ իրենց կյանքն ավելին արժե քան քոնը,

չիմանալ որ ամեն մեկն ունի իր ուղին ու բախտը:

 

Արգելվում է չստեղծել քո՛ պատմությունը,

րոպե  չունենալ մարդկանց համար,

ովքեր զգում են հենց քո կարիքը ,

չհասկանալ, որ կյանքը հետ է վերցնում տվածը:

 

Արգելվում է  չփնտրել սպասածդ երջանկությունը,

լավատեսությամբ  չողողել ապրածդ  կյանքը,

չմտածել՝ ինչում կարող ես դառնալ ավելի լավը,

չզգալ,որ առանց քեզ աշխարհը բնավ էլ  չէ´ր լինի նույնը:

 

© Թարգմանությունը `  Մերի Զոհրաբյանի 

Leave a comment

26/07/2013 · 9:43 PM

ՄԱԴՐԻԴԻՑ ԵՐԿԻՆՔ/ ՌՈՋԵՐ ՎՈՒԼՖ

 

Մադրիդից երկինք

 

 

DE-MADRID-AL-CIELO-PARA-TODS-MIS-AMIGS-DE-FC-a29267610ՄԱԴՐԻԴԻՑ ԵՐԿԻՆՔ

Մադրիդի կենտրոնական էս փողոցները,

որ դու սովորեցրիր ինձ ոտքի տակ տալ:

Արենալ փողոցի էն սրճարանը,

ուր առաջին անգամ համբուրվեցինք:

Լավապիեսի արաբական էն ռեստորանը:

Էդ ամենի թախիծը զտարյուն:

Մետրոյի կենդանական ամայությունը

շաբաթ օրվա առավոտները:

Էնքան բան, որ էլ չեմ կարող անել:

Էնքան բան, որ քեզ հետ

առաջին անգամ անելը

ավերակներ է առհավետ թողել:

Մադրիդը քավարան է,

ուր ուրուներ են բնակվում,

իսկ մենք քավում ենք էդ ամբողջ

բախտից չօգտվելու մեր մեղքը:

 

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Իրավունք ունես

ազատ

արտահայտելու

այն ամենը,

ինչ քեզ թույլատրված է ասել:

 

 

ԱՐԴԵՆ ՈՒՇ ԳԻՇԵՐ Է

Արդեն ուշ գիշեր է,

ու լողափը դատարկ է:

Ծովը բախվում է

ժայռերին:

Սելիտրայով

ու հուշերով հագեցած

մի ջերմ հոսանք

գլուխս է ողողում:

Փակում եմ աչքերս:

Օդը ներշնչում:

Թողնում՝ տանի ինձ:

Ու հետո մտածում եմ,

ինչպես սովորաբար

նման դեպքերում,

Պրուստի մասին:

Բայց ես չեմ կարդացել

Պրուստին:

Հետո ինչ:

Կյանքը գեղեցիկ է:

Ո՞ւմ է պետք Պրուստը:

 

 

ՄԻԱՅՆԱԿ

Ահա թե ինչպիսին ես

միշտ ուզեցել

լինել

ու չես կարողացել,

մինչև որ

հանկարծ

դարձել ես

ու հիմա

էլ չես ուզում

լինել միայնակ

բայց իհարկե

ով չի ուզում

այն ինչ չունի:

 

© Թարգմանություն ` Հասմիկ Ամիրաղյան

 

Leave a comment

25/07/2013 · 6:10 PM

ԺԱՄԵՐ/ ԿԱՐԼՈՍ ՍԱԼԱՍԱՐ ԷՌԵՐԱ

ՍԱԼՎԱԴՈՐ ԴԱԼԻ

ՍԱԼՎԱԴՈՐ ԴԱԼԻ

Սեփական ագարակն ուներ, բայց քնում էր մակույկի մեջ…

Գիշերներն իջեցնում էր առագաստի կտորը մակույկի ձողի վրա՝ որպես վերմակ՝ գիշերային ցողից և թափառող աստղերից պատսպարվելու համար:

Քնելուց առաջ հիշողությունների գրկում նայում էր Հարավի Խաչին, ինչպես նայում է կողմնացույցի սպիտակ սուր ծայրին:

Այն ծովախորշում, որտեղ ձկնորսն ափ էր հանում իր մակույկը, կայծակնահարված ծառեր կային ու մաշված ժայռեր: Փայտե և քարե կերպարներ՝ քանդակված մակընթացությունից:

Քառասուն քայլ այն կողմ՝ իր ագարակն էր՝ մռայլ՝ 3 տարի ոչ ոքի կողմից բնակեցված չլինելու պատճառով:

Ձկնորսը մի կին ուներ, բայց մի օր կինը նրան զարմացրեց՝ համբուրելով Լաուրային՝ մոտակա բնակավայրից մի աղջկա և առանց պարզաբանումների, առանց խոսքերի ու տեսարանների հեռացավ՝ գնալով ծնողների տուն:

Ձկնորսը տեղափոխվեց իր մակույկ, որովհետև ագարակում…այլևս անելու ոչինչ չուներ:

Երե՜ք տարի…

Տեղատվության ցեխից աղտոտված ջրանցքները բարձրացող մասերում հակինթամաններ էին դնում՝ նման մարգարտախեցու:

Տանան երեք տարի սպասեց, որ Պաբլոն գար իրեն փնտրելու, բայց քանի որ չեկավ, Տանան ինքը գնաց նրան որոնելու:

Սպասումի, թախծի, խանդի երեք տարի: Ու հիմա եկել էր նա՝ արտասվելով ամոթից, զայրույթից ու նվաստացումից, որ ինքն էր որոշել գնալ նրան փնտրելու: Փնտրելու նրան կարծես նա էր իրեն կանչել, ներելու նրան կարծես նա ներողություն էր խնդրել, հանձնվելու նրան կարծես նա մեկնել էր ձեռքերը:

Պաբլոն թողել էր նրան հեռանալ առանց հարցեր տալու, առանց աղաչանքի, կարծես պարզաբանման մեկ խոսք ասեր…Բայց հիմա վերադառնում էր Տանան՝ վճռելով պարզել այդ անախորժությունը: Եկել էր նրան ասելու այն ամենն, ինչ մտածել էր նրա մասին այդ երեք տարվա ընթացքում: Եկել էր նրանից բացատրություն պահանջելու, ուժով նրանից քաշելու խոստովանություններ, արդարացումներ, խոստումներ, իսկ դրանից հետո, ելնելով իրերի  ընթացքից, պայմանականորեն մնալ նրա հետ կամ հեռանալ ընդմիշտ գուցե ծաղրող մի քմծիծաղով՝  նրան պատժելու համար:

Երբեմն վճռում էր մնալ, միայն թե նա միշտ աղաչեր, թեև թույլ կերպով, միայն թե նա միշտ ներողություն խնդրեր, թեկուզև դա լիներ կեղծիք: Բայց նա պետք է աղերսեր , թեկուզև ավելին չլիներ բացի մի բարեգութ հայացքից:

Երբեմն վճռում էր վիրավորել կամ նվաստացնել նրան՝ իր լռության մեջ բանտարկված հուսահատության դժոխքը սփոփելու միակ նպատակով, բայց նա զենքեր չուներ: Պաբլոն խառնել էր նրա կարգը, որը պատրաստել էր գրոհի համար: Եկել էր հաղթված, որովհետև այլևս  չէր կարող պայքարել իր հպարտության դեմ: Չափից շատ էր այն, որ սիրում էր ձկնորսին: Նա ինքն էլ հաշվի չէր առնում, թե ինչ է հետապնդում և ինչից է փախչում. իրականությունն այն էր, որ հանդիպումից առաջ նա արդեն պարտված էր: Պարտված սպասումի ու բացակայության քսանվեց հազար երկու  հարյուր ութսուն ժամերից:

Այնտեղից՝ ներսից՝ ջրանցքներից ու տիղմերից, գալիս էին կիզոնգոյի հնչեղ ալիքները:

Այդ կարճ լռությունների մեջ…

Երբ ծովի աղմուկը թաքնված է վարդագույն խխունջի լաբիրինթոսի մեջ:

Հիշողությունները հիշեցնում են ժամը:

Ագրեսիվ ու ամբարտավան՝ Տանան մտավ  մակույկը: Ձկնորսը մեղմորեն նայեց նրան՝ առանց տեղից վեր կենալու:

Տանան ոչինչ չասաց, մոռացավ այն ամենն, ինչ մտածել էր ասել: Նետվեց իր ամուսնու ոտքերի մոտ, նվաստացումներից ամենացավոտը…սկսեց համբուրել նրա ոտքերը: Հետո բարձրացրեց հայացքը և ժպտալով նայեց նրան՝ թախանձագին, արտասվալից աչքերով: Հետո հենեց գլուխը ձկնորսի կրծքին: Հոգնած էր, ուժասպառ:

Պաբլոն ձեռքով շոյեց նրա ճակատը, և նա քնեց:

Այնպես, ինչպես երբ դիպչում ենք զգայուն մի բույսի, որը ճանաչում ենք այստեղից, գեղեցիկ  մի անունով` միմոզա:

© Թարգմանությունը `  Մարինե Վարդանյանի

Leave a comment

23/07/2013 · 10:31 AM

ԿՈՄՍ ԼՈՒԿԱՆՈՐԸ / ԽՈՒԱՆ ՄԱՆՈՒԵԼ

Դոն Խուան Մանուելի հավանական դիմանկարը, որը գտնվում է Մուրսիայի տաճարում.  XV դար. Իսպանիա:

Դոն Խուան Մանուելի հավանական դիմանկարը, որը գտնվում է Մուրսիայի տաճարում.               XV դար. Իսպանիա:

ՀԱՏՎԱԾ ԴՈՆ ԽՈՒԱՆ ԴԵ  ՄԱՆՈՒԵԼԻ «ԿՈՄՍ ԼՈՒԿԱՆՈՐԸ» ՄԻՋՆԱԴԱՐՅԱՆ

ԽՐԱՏԱԿԱՆ ՆՈՎԵԼՆԵՐԻ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒԻՑ

35

Թե ինչ պատահեց շատ կատաղի և ըմբոստ կնոջ հետ ամուսնացած երիտասարդին

 

Մի անգամ կոմս Լուկանորը խոսում էր Պատրոնիոյի հետ և ասաց նրան.

_ Պատրոնիո՛, իմ ծառաներից մեկն ինձ պատմեց, որ իրեն առաջարկել են ամուսնանալ մի շատ հարուստ և իրենից ավելի ազնվատոհմիկ կնոջ հետ, և այդ ամուսնությունն իրեն շատ ձեռնտու կլիներ, եթե մի խնդիր չլիներ: Իսկ խնդիրը սա է. նրան պատմել են, որ դա աշխարհի ամենակատաղի և ըմբոստ կինն է: Հիմա խնդրում եմ՝ ինձ խորհուրդ տաք, թե նրան ինչ ասեմ. ամուսնանա՞ այդ կնոջ հետ, թե՞, իմանալով նրա բնավորությունը, չամուսնանա:

_ Սենյո՛ր կոմս,_ ասաց Պատրոնիոն,_ ժամանակին մի բարի արաբի որդի է ապրել. եթե Ձեր ծառան նրա նման է, խորհու՛րդ տվեք, որ ամուսնանա, բայց եթե նման չէ, ապա թող չամուսնանա:

Կոմսը խնդրեց նրան, որ պատմի, թե վերջինս ինչպիսին է եղել:

Պատրոնիոն ասաց, որ ինչ-որ քաղաքում մի բարի մարդ էր ապրում, որը որդի ուներ՝ հրաշալի մի երիտասարդ, բայց այնքան հարուստ չէր, որ իրագործեր իր սրտի կամեցած բոլոր մտադրությունները: Այդ պատճառով նա մեծ մտահոգության մեջ էր, որովհետև կամքը կար, իսկ կարողություն չկար:

Նույն այդ քաղաքում տղայի հորից ավելի ազնվատոհմիկ և հարուստ մի ուրիշ մարդ էր ապրում, որն ընդամենը մի դուստր ուներ: Վերջինս նշված երիտասարդի հակապատկերն էր. որքան երիտասարդի պահվածքը բարեկիրթ էր, այնքան այդ բարի մարդու դստեր պահվածքը վատն էր ու անհնազանդ: Դրա համար աշխարհում ոչ մի տղամարդ չէր ցանկանում ամուսնանալ այդ դևի հետ:

Մի օր այդ լավ երիտասարդը եկավ հոր մոտ և ասաց, որ ինքը լավ գիտի. այնքան հարուստ չէ, որ կարողանա պատվավոր կյանք վարել, ու քանի որ կա՛մ պետք է զրկանքներով լի թշվառ կյանք ապրի, կա՛մ լքի քաղաքը, լավագույն լուծումն իր կարծիքով ամուսնությունը կլիներ, որի միջոցով կհաղթահարեր այդ իրավիճակը: Հայրն ասաց, որ իր սրտով կլինի, եթե նա կարողանա համապատասխան կին գտնել: Այդ ժամանակ որդին ասաց, որ եթե հայրն ուզում է, թող իր համար խնդրի այն բարի մարդու դստեր ձեռքը: Այդ լսելով՝ հայրն ապշած մնաց ու հարցրեց, թե դա ինչպես է մտքով անցել. չէ՞ որ այդ աղջկան ճանաչող այնպիսի տղամարդ չկա, որը, ինչքան էլ աղքատ լինի, ցանկանա նրան կնության առնել: Որդին, սակայն, խնդրեց գլուխ բերել այդ ամուսնությունը: Եվ այնքան պնդեց, որ հայրը, որքան էլ զարմացած էր, համաձայնեց:

Այսպիսով՝ նա գնաց այն բարի մարդու մոտ (նրանք լավ ընկերներ էին) և ամեն ինչ պատմեց իր որդու մասին՝ խնդրելով, որ նա համաձայնի աղջկան կնության տալ, քանի որ իր որդին համարձակվում էր ամուսնանալ նրա հետ: Երբ բարի մարդը լսեց ընկերոջ խոսքերը, ասաց.

_ Աստծու՜ սիրուն, եղբա՛յր, եթե ես այդպիսի բան անեի, շատ կեղծ ընկեր կլինեի: Ախր Ձեր որդին լավն է, ու ես մեծ վատություն արած կլինեի, եթե թույլ տայի նրա դժբախտությունը կամ մահը, որովհետև վստահ եմ, որ, աղջկաս հետ ամուսնանալով, նա կամ կմեռներ, կամ մահը կյանքից կգերադասեր: Ու մի՛ մտածեք, թե Ձեր խնդրանքը մերժելու համար եմ ասում, որովհետև եթե ուզում եք, ես հաճույքով կտամ նրան Ձեր որդուն կամ յուրաքանչյուրին, ով նրան կտանի իմ տնից:

Ընկերը պատասխանեց, որ շատ երախտապարտ է նրա խոսքերի համար, և խնդրեց թույլ տալ այդ ամուսնությունը, քանի որ դա էր իր որդու կամքը:

Այդպես նրանք ամուսնացան, և նորահարսին իր ամուսնու տուն տարան: Իսկ արաբները սովորություն ունեն. նորապսակների համար ընթրիքի սեղան են պատրաստում և նրանց մինչև հաջորդ օրը տանը մենակ են թողնում: Այդպես էլ արեցին, բայց խնամիներն ու բարեկամները շատ էին վախենում՝ սպասելով, որ մյուս օրը փեսային մահացած կամ հյուծված կգտնեն:

Տանը մենակ մնալով՝ նորապսակները սեղանի մոտ նստեցին, և նախքան հարսը կհասցներ ինչ-որ բան ասել, փեսան սեղանի շուրջ նայեց, տեսավ շանը և կատաղությամբ ասաց.
_ Շու՛ն, մեզ լվացվելու ջու՛ր բեր:

Շունը դա չարեց: Իսկ տղան սկսեց գազազել և ավելի մեծ կատաղությամբ հրամայեց, որ իրենց լվացվելու ջուր բերի: Իսկ շունը դա չարեց: Երբ տղան տեսավ, որ շունն իր ասածը չի անում, ցասումով վեր կացավ սեղանի մոտից, թուրը բռնեց և ուղղվեց դեպի շունը: Continue reading

Leave a comment

22/07/2013 · 9:15 PM

ՍԻՐՈՒՄ ԵՄ ՔԵԶ/ ՖԱԿՈՒՆԴՈ ԿԱԲՐԱԼ

 

© Mikhael Tarasov

© Mikhael Tarasov

Քեզ ասել եմ,

          ասում եմ

                  և միշտ ել կասեմ,

քանի որ սերը հավերժ է.

Օրինակ ասում եմ.

Քեզ սիրում եմ հիմա, երբ շոգ է,

և երեկ ,որ անձրևում էր,

ամպամած առավոտներին

և գրկաբաց  գիշերներին:

Սիրում եմ քեզ:

Սիրում եմ

կանգնած,պառկած,

արթուն և քնած,

սիրում եմ քեզ ժամը մեկին, երկուսին,

ժամը երեքին և ժամը հավերժին…

Սիրում եմ քեզ:

Սիրում եմ քեզ տանը և սիրում եմ ճանապարհին,

սիրում եմ քեզ

հետո,

        առաջ

            և հենց հիմա:

Սիրում եմ քեզ:

Սիրում եմ քեզ, որովհետև ինձ ես սիրում,

որովհետև սերդ հայտարարելուց չես վախենում,

սիրում եմ քեզ ,որովհետև քո մեջ եմ սկսվում և վերջանում,

սիրում եմ քեզ, որովհետև իրար մեջ ենք մեզ գտնում և կորցնում….

Ասենք՝ սիրում եմ քեզ իմ բոլոր էություններով՝ ներառյալ ինքս ինձ:

 Չնայած,սիրելի´ս,դու գիտես,որ երբ ասում եմ` սիրում եմ քեզ, Աստված է այդ, որ քեզ գեղեցկացնում է սիրով, և ես այդ գեղեցիկ առաջադրանքի հանձնառուն եմ, այսինքն` ամեն անգամ երբ ասում եմ ‹‹սիրում եմ քեզ››, նա է քեզ ասում ‹‹սիրում եմ ››:

 

 © Թարգմանությունը ` Մերի Զոհրաբյանի

Leave a comment

20/07/2013 · 10:04 PM

ԻՍԿԱԿԱՆ ՏՂԱՄԱՐԴԸ/ ՄԻԳԵԼ ԴԵ ՈՒՆԱՄՈՒՆՈ

images (7)

Խուլիայի գեղեցկության հռչակը տարածվել էր ողջ գավառով, որը եզրափակվում էր Ռենադայի հնագույն քաղաքով. այսպիսին էր Խուլիան` իր առանձնահատուկ գեղեցկությամբ մայրաքաղաքի ճարտարապետական գանձերի մեջ` որպես մի կենդանի և թարմ արձան:

–           Գնում եմ Ռենադա,- ասում էին ոմանք,- տեսնելու տաճարը և Խուլիա  Յանյեսին:

Գեղեցկուհու աչքերում դժբախտության չարագուշակ մի բան կար: Նրա պահվածքը փոթորկում էր բոլոր նրանց, ովքեր նայում էին նրան: Ծերունիները սկսում էին տխրել, երբ տեսնում էին նրան անցնելիս, քանզի Խուլիան կին էր, որ իր հետևից քարշ էր տալիս  բոլորի հայացքները, իսկ ջահելներն այդ գիշեր ուշ էին քուն մտնում:

Սակայն Խուլիան, գիտակցելով իր իշխանության ուժը, միաժամանակ  զգում էր նաև ահավոր գալիքի ծանրությունը: Մի ձայն` գիտակցության խորքից դուրս պրծած մի ձայն, թվում էր, թե նրան ասում էր.

–           Քո գեղեցկությունը մի օր քեզ կկործանի:

Բայց Խուլիան զվարճանում էր, որպեսզի չլսեր այն:

Տեղի գեղեցկուհու հայրը` դոն Վիկտորինո Յանյեսը, ով իր նախնիների հին և խիստ կասկածելի բարքերի կրողն էր, վերջնականապես աղջկա հետ էր կապել ֆինանսական դժվարություններից փրկվելու իր բոլոր հույսերը: Նա առևտրական էր, իսկ առևտուրը գնալով վատթարանում էր: Նրա վերջին և ամենամեծ գործարքը` վերջին խաղաթուղթը, որ մնացել էր խաղալու, աղջիկն էր: Նաև մի որդի ուներ, բայց նրան կորած էր համարում, և երկար ժամանակ էր, որ չգիտեր, թե նա որտեղ է ապրում:

–           Մեզ այլևս ոչինչ չի մնում, քան Խուլիան,- շարունակ ասում էր կնոջը: – Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե ինչպես կամուսնանա, կամ կամուսնացնենք նրան: Եթե որևէ հիմարություն անի, իսկ ես վախենամ, որ կանի,ապա մենք կորած ենք:

–           Իսկ դու  ի՞նչն ես համարում հիմարություն:

–           Նորից քոնն ես կրկնում: Ախր ես միշտ էլ ասել եմ, որ դժվար ես գլխի ընկնում, Անակլետա՛:

–           Բայց ի՞նչ անեմ, Վիկտորինո՛: Դու՛ ինձ լուսավորիր, քանի որ այստեղ քիչ թե շատ տաղանդավորը դու ես:

–           Այն, ինչ պետք է անել, հազար անգամ ասել եմ, որ հսկես Խուլիային և նրան արգելես դուրս գալ այն հիմար փեսացուների հետ, որոնց վրա իրենց ժամանակը, գեղեցկությունը և նույնիսկ առողջությունն են վատնում Ռենադայի կանայք: Ես չեմ ուզում  ոչ մի սիրաբանություն, ոչ էլ ուսանող փեսացուներ:

–           Ես ի՞նչ կարող եմ անել:

–           Այն, ինչ կարելի է անել, նրան հասկացնելն է, որ մեր բոլորի՝ իմ և քո ապագան, բարեկեցությունը և պատիվը… չե՞ս հասկանում:

–           Հասկանում եմ:

–           Ո՛չ, չես հասկանում: Պատիվը, լսու՞մ ես, ընտանիքի պատիվը կախված է նրա ամուսնությունից: Անհրաժեշտ է, որ նա հասկանա դա:

–           Խե՜ղճ աղջիկ:

–           Խե՞ղճ: Պետք է դադարի ման գալ անհեթեթ թեկնածուների հետ և վերջ դնի այդ անմիտ սիրավեպերը կարդալուն, որոնք նրա գլուխը բարբաջանքով են լցնում:

–           Բայց ի՞նչ ես ուզում, որ նա անի:

–           Որ ողջախոհ լինի և ինքն իրեն հաշիվ տա, թե ինչ գեղեցկության տեր է և օգտվի այդ գեղեցկությունից:

–           Բայց ես … նրա տարիքում…

–           Դե լավ, Անակլետա՛, բավական է հիմարություններ դուրս տաս: Այլևս բերանդ  չբացես անհեթեթություններ դուրս տալու համար: Դու… նրա տարիքում… Դու… նրա տարիքում… Մտածի՛ր, որ այդ ժամանակ քեզ հետ ծանոթացա:

–           Դժբախտաբար, այո՛:

Եվ գեղեցկուհու ծնողներն առանձնանում էին՝ հաջորդ օրը, սակայն, վերսկսելով նույն խոսակցությունը:

Իսկ խեղճ Խուլիան տառապում էր` հասկանալով իր հոր հաշվարկների ահավոր խորությունը. «Ինձ ուզում է վաճառել,- ինքն իրեն ասում էր,- իր խայտառակ գործերը փրկելու համար, թերևս բանտից փրկվելու համար»:

Եվ ըմբոստին հատուկ բնազդով՝ ընդունեց իր առաջին փեսացուին:

–           Ի սեր աստծու, աղջի՛կս, լսի՛ր ինձ,-  ասում էր  նրան մայրը, – ես արդեն գիտեմ, թե ինչ կա, նրան տեսել եմ տան շուրջը պտտվելիս և քեզ ինչ-որ բան ակնարկելիս և գիտեմ, որ նրանից նամակ ես ստացել և պատասխանել նրան:

–           Իսկ ի՞նչ անեմ մայրի՛կ: Ապրեմ ստրկուհու՞, թե՞ գերուհու պես, մինչև կգա այն սուլթանը, որին  հայրս կվաճառի ինձ:

–           Այդպիսի բաներ մի՛ ասա, աղջի՛կս:

–           Մի՞թե չեմ կարող մյուս աղջիկների պես փեսացու ունենալ:

–           Կարող ես, բայց պաշտոնական փեսացու:

–           Իսկ ինչպե՞ս կարելի է իմանալ` պաշտոնական է, թե ոչ: Որպեսզի հասնեն միմյանց սիրելուն , նախ հարկավոր է շփվել:

–           Իրար սիրե՜լ… Իրար սիրե՜լ…

–           Արի ու տես, որ, այո՛, պետք է սպասել գնորդի:

–           Ո՛չ քեզ, ո՛չ էլ հորդ հետ հնարավոր չէ: Այդպիսին եք Յանյեսներդ: Վա՜յ էն օրվան, որ ամուսնացա:

–           Դա հենց այն է, որ ես չէի ցանկանա մի օր ստիպված լինել ասել:

Նման  պահերին մայրը նրան մենակ էր թողնում: Իսկ Խուլիան, դեմ գնալով ամեն ինչին, հանդգնեց իջնել ներքնահարկի մուտքի պատուհանի մոտ` խոսելու իր առաջին փեսացուի հետ:

§Եթե հայրիկը մեզ այստեղ բռնացնի- մտածում էր, – նա ընդունակ է իմ հանդեպ ցանկացած բարբարոսության: Բայց ավելի լավ, այդպես հայտնի կդառնա, որ ես զոհ եմ, և որ նա ցանկանում է շահարկել իմ գեղեցկությունը¦:

Իջավ պատուհանի մոտ և առաջին ժամադրությանն իսկ  Էնրիկեին` այդ նորաթուխ կնամոլին պատմեց իր ընտանիքի մութ և թշվառ բարքերի մասին: Եկել էր նրան փրկելու, նրան փրկագնելու: Եվ Էնրիկեն, չնայած շշմած էր Խուլիայի գեղեցկությունից, զգաց, որ  հոգին ծառս էր եղել: §Ինչպես  երևում է, այս աղջնակին ողբերգություն է սպասվում, սիրավեպեր է կարդում¦,- մտածեց նա:

Եվ հենց որ նրան հաջողվեց այնպես անել, որ ամբողջ Ռենադայում իմանային, թե ինչպես տեղացի սրբագործված գեղեցկուհին իրեն ընդունեց իր պատուհանի տակ, սկսեց պատրվակ փնտրել պարտավորությունից հրաժարվելու համար: Եվ շատ շուտով գտավ այն: Մի առավոտ Խուլիան այլայլված, արտասուքից կարմրած և փայլող  աչքերով իջավ և նրան ասաց.

–           Ա՜խ, Էնրիկե՛, այլևս հնարավոր չէ հանդուրժել, սա ո՛չ տուն է, ո՛չ էլ ընտանիք, սա դժո՛խք է: Հայրս տեղեկացել է մեր հարաբերությունների մասին և կատաղած է: Պատկերացրու՛, որ  անցած գիշեր նա նույնիսկ ծեծեց ինձ, որովհետև փորձեցի պաշտպանվել:

–           Ա՜յ քեզ բարբարոս:

–           Դա դեռ ամենը չէ: Նա ասաց, որ դու  պետք է հանդիպես իրեն:

–           Դե ու՞ր է, թող գա: Այդ էր մնում պակաս: §Պետք է վերջ դնել սրան, այս մարդակերն ընդունակ է ցանկացած դաժանության, եթե նա տեսնի, որ ես պատրաստվում եմ իրենից խլել իր գանձը, և քանի որ ես չեմ կարող նրան իմ թակարդը գցել, ապա…¦- ինքն իրեն հազիվ լսելի ձայնով ասաց Էնրիկեն:

–           Ասա՛, Էնրիկե՛, դու սիրու՞մ ես ինձ:

–           Ա՜յ քեզ հարց, այն էլ` հիմա:

–           Պատասխանի՛ր, սիրու՞մ ես ինձ:

–           Ամբողջ հոգով և սրտով:

–           Իսկապե՞ս:

–           Իսկապես:

–           Ինձ համար պատրա՞ստ ես ամեն ինչի:

–           Այո՛:

–           Դե ուրեմն, փախցրու՛ ինձ, տար՛ ինձ: Պետք է փախչենք, բայց հեռու, շատ հեռու, որտեղ հայրս չի կարող գալ:

–           Հանդարտվի՛ր, փոքրի՛կ:

–           Ո՛չ, ո՛չ, փախցրու՛  ինձ, եթե սիրում ես, փախցրու՛ ինձ: Գողացի՛ր  հորիցս նրա գանձը, որպեսզի նա չկարողանա վաճառել այն: Ես չեմ ուզում վաճառված լինել, ուզում եմ գողացված լինել: Փախցրու՛  ինձ:

Սկսեցին ծրագրել փախուստը: Հաջորդ օրը, որ նշանակված էր փախուստի համար, Խուլիան արդեն պատրաստել էր ուղեբեռը և նույնիսկ գաղտնի զգուշացրել էր մեքենայի վարորդին, բայց  Էնրիկեն չերևաց:

§Վախկո՛տ, ավելին, քան վախկոտ, ստո՛ր, ավելին, քան ստոր, – մահճակալին փռված և կատաղությունից կրծոտելով բարձը` ինքն իրեն կրկնում էր Խուլիան,- և դեռ ասում էր, թե ինձ սիրում էր: Ո՛չ, ո՛չ, չէր սիրում, իմ գեղեցկությունն է սիրում: Ո՛չ էլ դա: Նրա ուզածը ողջ Ռենադայի առաջ գլուխ գովելն էր, որ ես` ոչ ավել, ոչ պակաս, քան Խուլիա Յանյեսս, նրան ընդունել եմ որպես փեսացուի: Իսկ հիմա կշարունակի պատմել, թե ինչպես իրեն առաջարկեցի փախչել: Ստո՛ր, ստո՛ր, ստո՛ր, ինչպես հայրս, ստո՛ր, ինչպես ցանկացած տղամարդ¦:

Խուլիան ընկավ խորը հուսահատության մեջ:

–           Այժմ տեսնում եմ, աղջի՛կս, որ ամեն ինչ վերջացած է և փառք եմ տալիս Աստծուն դրա համար: Բայց լսի՛ր, հայրդ իրավացի է, եթե այսպես շարունակես, ընդամենը կվարկաբեկես քեզ:

–           Եթե շարունակեմ ինչպե՞ս:

–           Այդպես` ընդունելով առաջինին, ով քեզ կկամենա: Պչրուհու հռչակ ես ձեռք բերել:

–           Եվ ավելի լավ, մայրի՛կ, ավելի լավ: Այդպես շատերը կգան: Հատկապես քանի դեռ ես չեմ կորցրել Աստծու կողմից ինձ տրված պարգևը:

–           Ա՜խ, ա՜խ, իրոք որ հորդ կտորն ես, աղջի՛կս:

Եվ իսկապես, դրանից քիչ անց որպես փեսացու ընդունեց այլ թեկնածուի, որին նույն խոստովանություններն արեց և հոգին խռովեց, ինչպես Էնրիկեինը: Միայն թե Պեդրոն ավելի սառնասիրտ էր: Հենց նույն կանխամտածված քայլերով էլ նրան առաջարկեց փախչել:

–           Լսի՛ր, Խուլիա՛,- ասաց նրան Պեդրոն,- ես դեմ չեմ, որ փախչենք, ավելին, ինձ անչափ դուր է գալիս այդ գաղափարը: Ի՛նքդ պատկերացրու: Բայց փախչելուց հետո ու՞ր ենք գնալու, ի՞նչ ենք անելու:

–           Դա հետո կերևա:

–           Ո՛չ, ո՛չ, չի երևա: Դրա մասին հիմա պետք է մտածենք: Այսօր և որոշ ժամանակ ես չեմ կարողանա քեզ պահել իմ տանը, գիտեմ, որ մեզ չեն ընդունի… Իսկ ինչ վերաբերում է քո հորը… Ինչ որ կերպ ասա` ինչ ենք անելու փախուստից հետո:

–           Ի՞նչ, մի՞թե հետ ես դառնալու:

–           Ի՞նչ ենք անելու:

–           Չե՞ս վախենա:

–           Ի՞նչ ենք անելու, ասա՛:

–           Դե՛ … ինքնասպան ենք լինելու:

–           Դու գժվե՞լ ես, Խուլիա՛:

–           Գժվել եմ, այո՛, գժվել` հուսահատությունից, զզվանքից, հորս նկատմամբ սարսափից, որ ուզում է վաճառել ինձ: Իսկ եթե դու գժվեիր իմ սիրուց, ինքնասպան կլինեիր ինձ հետ:

–           Բայց, նկատի՛ր, Խուլիա՛, որ դու ուզում ես, որ ես գժվեմ քո հանդեպ սիրուց և ինքնասպան լինեմ քեզ հետ, բայց դու չես ասում, որ ինքնասպան կլինես ինձ համար, այլ` հորդ և տանդ հանդեպ զզվանքից, իսկ դա նույնը չէ:

–           Ա՜խ, ի՜նչ լավ ես դատում, բայց սերը չի դատում:

Եվ կրկին խզեցին հարաբերությունները:

Խուլիան մտածում էր. §Սա էլ ինձ չէր սիրում, սա էլ: Սիրահարվում են իմ գեղեցկությանը, ոչ թե ինձ¦: Եվ դառնորեն արտասվում էր:

–           Տեսնու՞մ ես, աղջի՛կս,-  ասում էր նրան մայրը,- Մի՞թե քեզ  չէի ասում: Հիմա մեկ ուրիշի հերթն է:

–           Եվ կգան հարյուրը, մայրի՛կ, հարյուրը, մինչև որ գտնեմ իմին, նրան, ով կազատի ինձ ձեզնից, որ ուզում եք վաճառել ինձ:

–           Դա հո՛րդ ասա:

Եվ գնաց դոնյա Անակլետան` իր սենյակում մեն- մենակ արտասվելու:

–           Լսի՛ր, աղջի՛կս,- ի վերջո խոսեց Խուլիայի հայրը, – անցած լինի այս երկու թեկնածուներիդ հետ պատահածը, ես անհրաժեշտ միջոցներ ձեռք չառա, բայց զգուշացնում եմ, որ այլևս նման  հիմարություններ չեմ հանդուրժի:

–           Դեռ մի բան էլ կա,- հեգնանքով բացականչեց աղջիկը` մարտահրավեր նետող հայացքով նայելով հոր աչքերին:

–           Ի՞նչ կա,- սպառնալից հարցրեց հայրը:

–           Նոր թեկնածու է հայտնվել:

–           Նո՞ր: Ո՞վ է:

–           Ո՞վ: Իբր գլխի չե՞ս ընկնում:

–           Դե վե՛րջ տուր կատակներիդ, ստիպում ես ինձ կորցնել համբերությունս:

–           Ոչ ավել, ոչ պակաս, քան ինքը` Ալբերտո Մենենդես դե Կաբուերնիգան:

–           Ինչպիսի՜ բարբարոսություն,- բացականչեց հայրը:

Դոն Վիկտորինոն անխոս գունատվեց: Դոն  Ալբերտո Մենենդես դե Կաբուերնիգան շատ հարուստ ագարակատեր էր` անբարոյական, կանանց հարցում քմահաճ մեկը, ով փող չէր խնայում նրանց նվաճելու համար. ամուսնացել և բաժանվել էր կնոջից: Արդեն երկրորդ անգամ ամուսնացրել էր նրան` ճոխ օժիտ տալով:

–           Ի՞նչ կասես այդ առիթով, հայրի՛կ: Լռու՞մ ես:

–           Դու խելքդ թռցրել ես:

–           Ո՛չ, ես չեմ գժվել, ո՛չ էլ ջերմում եմ: Նա շրջում է մեր պատուհանների տակ, թափառում տան շուրջը: Ասե՞մ նրան, որ գա՝ քեզ հետ գին սակարկելու:

–           Ես գնամ, հակառակ դեպքում այս ամենը վատ կավարտվի:

Վեր կենալով` հայրը դուրս եկավ տնից:

–           Փոքրի՜կս, փոքրի՜կս:

–           Մայրի՛կ, ես վստահեցնում եմ քեզ, որ նրան թվում է, թե դրանում ոչ մի վատ բան չկա, կարող ես վստահ լինել, որ նա պատրաստ է վաճառել ինձ դոն Ալբերտոյին:

Խեղճ աղջկա կամքը կոտրված էր: Նա հասկանում էր, որ նույնիսկ առևտրական գործարքն իր համար փրկության պես մի բան կլիներ. ամենակարևորը` փախչել տնից, հորից, ինչ գնով էլ լիներ:

Այդ ժամանակ մի §հնդկացի¦՝ Ալեխանդրո Գոմես անունով ինչ-որ մեկը, ով Ամերիկայի հարավում մեծ հարստության տեր էր, Ռենադայի մոտակայքում գնեց մի արոտավայր: Ոչ ոք ստույգ չգիտեր նրա ծագման կամ նախնիների մասին, ոչ ոք չէր լսել նրա ծնողների, բարեկամների, նրա գյուղի և ոչ էլ մանկության մասին: Միայն գիտեին, որ մանուկ ժամանակ ծնողները նրան տարել էին Կուբա, իսկ հետո` Մեքսիկա, և որ այնտեղ չգիտես, թե ինչպես էր կուտակել հսկայական, ֆանտաստիկ այդ կարողությունը, խոսքը  հազարավոր դուրոների մասին էր, և երբ հազիվ էր լրացել նրա երեսունչորս տարին, նա որոշել էր վերադառնալ Իսպանիա` այնտեղ բնակվելու հաստատուն մտադրությամբ:

Ասում էին, թե Ալեխանդրոն այրի էր, երեխաներ չուներ, և ընդհանրապես նրա շուրջ հյուսվում էին ամենաֆանտաստիկ լեգենդները: Մարդիկ, որոնց բախտ էր վիճակվել շփվել Ալեխանդրոյի հետ, նրան համարում էին հավակնոտ, ապագայի հանդեպ մեծ ակնկալիքներով, շատ եսասեր, համառ և չափազանց ինքնամփոփ մարդ:

Ալեխանդրոն պարծենում էր իր անհայտ ծագմամբ և սովորաբար ասում էր.

–           Եթե փող ունես, ապա բոլոր դռները բաց են քեզ համար:

–           Ո՛չ միշտ և ո՛չ բոլորի համար,- պատասխանում էին նրան:

–           Իհարկե, ոչ բոլորի համար, միայն նրա համար, ով ինքնուրույն է կարողացել փող կուտակել: Ինչ-որ մեկը, ով ժառանգել է այդ փողերը,  լինի  կոմս, թե նրբակազմ ինչ-որ դուքս, շատ առաջ չի գնա, որքան միլիոններ էլ որ ունենա: Բայց ե՛ս … Ե՛ս … Ե՛ս, որ կարողացել եմ ինքնուրույն ստեղծել այդ փողերը, իմ այս ձեռքերով: Ե՛ս…

Լսել էր պետք, թե նա ինչպես էր արտաբերում այդ §ես¦-ը: Սեփական §ես¦-ի ինքնահաստատման մեջ նա բացահայտում էր սեփական էությունը:

–           Ես հասել եմ այն ամենին, ինչին իսկապես ցանկացել եմ հասնել: Եթե ես ցանկանամ, կարող եմ նախարար դառնալ, բանն այն է, որ ես դա պարզապես չեմ ուզում:

Ալեխանդրոյին պատմեցին Խուլիայի` Ռենադայի անպարսավ, անթերի գեղեցկության մասին:

–           Պետք է տեսնել այդ գեղեցկությունը,- ինքն իրեն ասաց նա:

Իսկ հետո, երբ տեսավ նրան. §Պետք է նվաճել նրան¦:

–           Գիտե՞ս, հայրի՛կ, – մի անգամ ասաց Խուլիան,- այն խորհրդավոր Ալեխանդրոն, նա, որի մասին  վերջերս շարունակ խոսում են, այն Ալեխանդրոն, որ գնել է Կարբադեխոն…

–           Այո՛, այո՛, ես գիտեմ, թե խոսքն ում մասին է: Եվ ի՞նչ են խոսում նրա մասին:

–           Դու գիտե՞ս, որ նա նույնպես սիրահետում է ինձ:

–           Եթե դու ծաղրում ես ինձ, Խուլիա՛…

–           Ո՛չ, ո՛չ, ես ես լուրջ եմ խոսում, նա սիրահետում է ինձ:

–           Մի՛ ծաղրիր ինձ:

–           Ահա նրա նամակը:

Ծոցից հանելով մի նամակ` աղջիկն այն շպրտեց հոր դեմքին:

–           Եվ ի՞նչ ես պատրաստվում անել, – հարցրեց հայրը:

–           Իսկ ինձ ի՞նչ է մնում անել: Ասե՞մ նրան, որ հանդիպի քեզ հետ, որպեսզի համաձայնության գաք գնի հարցում:

Դոն Վիկտորինոն խեթ-խեթ նայեց դստերը և դուրս եկավ` առանց որևիցե բառ արտաբերելու:

Մի քանի օր տանը թագավորում էին մռայլ լռությունը և զսպված զայրույթը: Խուլիան իր նոր փեսացուին գրեց սարկազմով և քամահրանքով լի պատասխան մի նամակ և շուտով նրանից ստացավ ևս մեկ նամակ. մեծ, պարզ, անկյունաձև տառերը վկայում էին վճռական մարդու ձեռագրի մասին:

Ալեխանդրոն գրում էր.

§Ամեն ինչ կավարտվի այնպես, որ Դուք իմը կլինեք: Ալեխանդրո Գոմեսը  կարողանում է հասնել իր ուզածին, նա հասնում է իր առջև դրած նպատակներին¦:

Նամակը կարդալուց հետո Խուլիան ինքն իրեն ասաց. §Նա իսկական տղամարդ է, հավանաբար նա կլինի իմ փրկիչը, կամ էլ ես կփրկեմ նրան¦:

Մի քանի օր հետո  Վիկտորինոն կանչեց դստերը, առանձնացավ նրա հետ և համարյա ծնրադիր և արցունքն աչքերին՝ նրան ասաց.

–           Լսի՛ր, աղջի՛կս, հիմա ամեն ինչ` մեր ապագան և իմ պատիվը  կախված են քո որոշումից: Եթե դու մերժես Ալեխանդրոյին, ապա կարճ ժամանակ հետո ես այլևս չեմ կարողանա թաքցնել իմ կործանումը, սնանկությունը և նույնիսկ իմ…

–           Մի՛ շարունակիր:

–           Այո՛, այո՛, ես չեմ կարողանա թաքցնել, քանի որ մոտենում է վերջնաժամկետը, և ինձ կբանտարկեն: Մինչ այսօր ինձ հաջողվել է խույս տալ բանտից քո շնորհիվ: Ես նրանց քո անունից եմ դիմել: Քո գեղեցկությունն է եղել իմ ապավենը: §Խե՜ղճ աղջիկ¦,- ասում էին մարդիկ:

–           Իսկ եթե ես ընդունե ՞մ նրա առաջարկությունը:

–           Լավ, ես քեզ կասեմ ողջ ճշմարտությունը: Նա գիտեր իմ վիճակի մասին, նրան ամեն ինչ  հայտնի է, հիմա ես կարող եմ ազատ շնչել միայն նրա շնորհիվ: Նա մարել է իմ բոլոր պարտքերը, նա ազատել է ինձ…

–           Լավ, ես գիտեմ, մի՛ շարունակիր: Հիմա ի ՞նչ:

–           Հիմա ես կախված եմ նրանից, մենք բոլորս ենք կախված նրանից, ես ապրում եմ նրա հաշվին, դու նույնպես:

–           Այսինքն դու արդե ՞ն վաճառել ես ինձ:

–           Ո՛չ, ես չեմ վաճառել, նա ինքն է գնել մեզ:

–           Այսինքն այսպես թե այնպես ես արդեն նրա՞ն եմ պատկանում:

–           Ո՛չ, նա  ոչինչ չի  պահանջում, ոչինչ չի խնդրում:

–           Ինչպիսի՜ մեծահոգություն:

–           Խուլիա՛:

–           Այո՛, այո՛, ես ամեն ինչ հասկացա: Իմ անունից  ասա՛ նրան, որ Continue reading

Leave a comment

20/07/2013 · 12:18 PM

ՈՒՆԱՄՈՒՆՈՅԻ ԿՅԱՆՔՆ ՈՒ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾԱԿԱՆ ՈՒՂԻՆ

Miguel_Unamuno2

   «Միգել դե Ունամունոյից հնարավոր չէ  առանձնացնել որևէ  համակարգ կամ որևէ համապատասխան ուսմունք: Նա մի թեմայից մյուսն է անցնում և ամեն անգամ  մեզ ցույց է տալիս մի փայլուն դրվագ»,- ասում է գրաքննադատ, Ունամունոյի ստեղծագործությունների ուսումնասիրողը`Ջուլիան Մորիասը, ապա պարզաբանում,- Սակայն մի ներքին ամբողջություն է զգացվում նրա այդքան բազմերանգ  ստեղծագործություններում»[1]: Ինքը` Ունամունոն իր մասին կասի.«Գրել սկսելուն պես սկսեցի զարգացնել մի քանի հիմնահարցեր»[2]:

Հասկանալ, ըմբռնել Ունամունոյի ստեղծագործությունների իմաստը, ինչպես յուրաքանչյուր անվանի գրողի  և մտածողի, անհնարին է առանց ուսումնասիրելու նրա  ազգային արմատները,  ժողովրդի մշակութային կյանքը, երկրի ընդհանուր պատմությունը և այն ժամանակահատվածի, երբ նա ապրել  և ստեղծագործել է:

Ընդհանուր գաղափարների ձգտումները, անհանգստությունը հայրենիքի ճակատագրի  համար, միավորեցին Պիո Բարոխային, Խասինտո Բենավենտեյին, Ռամոն դե Վալիե-Ինկլանին, Անտոնիո Մաչադոյին, Խուան Ռամոն Խիմենեսին  և իհարկե Միգել դե Ունամունոյին. և այսքան տարբեր  ատեղծագործող անձիք ստացան ընդհանուր անվանում ` «1898-ի Սերունդ»:

«Սեր և ատելություն  Իսպանիայի հանդեպ. այսպես կարելի  է  անվանել այդ դարաշրջանի գեղարվեստական  և փիլիսոփայական  շատ գործերի ոգին»[3]:  Միգել դե Ունամունոն  ստեղծում է «երկու պատմությունների» կոնցեպցիա` հստակ սահմանագիծ տանելով «միջպատմության»` ժողովրդի իրական, ծանր կյանքի, և պաշտոնական  պատմության միջև, ներկայացնելով այն  իբրև իրադարձությունների տարեգրություն:

Ազգային պատմությունը և բնավորությունը, ըստ Ունամունոյի մարմնավորվել են նաև «1898 սերնդի»  այլ գրողների մոտ, ինչպես Սերվանտեսի հայտնի  վեպում` վեպ, որն ինքը Ունամունոն անվանում էր Աստվածաշունչ:Գրեթե յուրաքանչյուր իսպանալեզու գրող «Դոն Կիխոտ»-ը  մեկնաբանել է որպես միֆ, և այդ մեկնաբանությունը մտածելու տեղիք է տվել ` երբեմնի հզոր պետություն լինելու պատճառների մասին, ինչպես նաև հանդիսացել է այս կամ այն  գրողի  գաղափարական զարգացման չափանիշը:

Ռոբերտ  Լուիս Սթիվենսոնի այն պնդումը, որ «գրական կերպարը` դա բառերի շարան է»[4], «Ալոնսո Կիխանոն` դա բառերի այն շարան է, որ գրել է Սերվանտեսը` հավերժության համար»[5],  սակայն «Դոն Կիխոտը»  բաղկացած է ոչ միայն  Սերվանտեսի գրած բառերից:  Դրա ապացույցներից մեկը կարելի է գտնել  Միգել դե Ունամունոյի գրքերից մեկում «Դոն Կիխոտի և Սանչոյի կյանքը»[6]: Սա  1905 թվականի, այն գիրքն է, որում Ունամունոն վերաիմաստավորում է  իր համար թանկ կերպարների  գաղափարները` բավականին բնորոշ տվյալ ժամանակաշրջանին. «Դոն Կիխոտի  հերոսական խենթության  մեջ, մտածողը  նկատում է անզուսպ ձգտում դեպի անմահություն,  իսկ նրա խանդավառության մեջ`  իսպանացիների ազգային կրոնը որը բախվում է քաղքենու  բութ ողջամտության հետ: Իսպանական ժողովրդին մարմնավորող Սանչոյի մեջ նա առանձնացնում է  հերոսական խանդավառության զարմանալի դյուրըմբռնումը , որը կարող է հենարան ծառայել ժողովրդական հումանիտար իդեալների հավատքի համար »[7]:

Սերվանտեսի հերոսների կերպարները ուղեկցել են Ունամունոյին իր ողջ  կյանքի ընթացքում և գրողի կարծիքով հանդիսանում են, «միջպատմության» վառ  պատկերավորումն և պատահական չէ, որ հրաժարվելով  անցյալի  պատրանքից Ալոնսո Բարին` հենց ժողովրդի  աննկատ  կյանքում է գտնում ինքն  իրեն:

« Միջպատմության»  գեղարվեստական իմաստավորումն է դառնում  գրողի առաջին վեպը` «Պատերազմ խաղաղության մեջ» (1897)` նմանվելով, ինչպես երևում է  վերնագրից, XIX դարի գրող Լ. Տոլստոյի պատումին, ում Ունամունոն բարձր էր գնահատում և  ում գաղափարներին հետևել է  մինչև կայնքի վերջ:

  XX դարում գրականություն է ներթափանցում  մի նոր ուղղություն, որը տեղ է գտնում համաշխարհային շատ  գրողների ստեղծագործություններում: Այն ստանում է «ինտելեկտուալ» անվանումը:  Որպես տերմին առաջին անգամ օգտագործվել է  գերմանացի  գրող` Թոմաս Մաննի կողմից, ով էլ համարվում է դրա հիմնադիրը:  Նկատելով 1914-23 թվականների  պատմական բեկումնային շրջանի  ազդեցությունը շատ գրողների ստեղծագործությունների վրա, նա հասկանում է, որ մտավորականությունը կարիք ունի ըմբռնելու նոր ժամանակաշրջանի  գաղափարները: Իրականում այս ուղղության զարգացումը  կապված է  այն հոգևոր ճգնաժամի հետ և այն իրադարձությունների, որոնք տեղ են գտել  XX դարի պատմության մեջ. I Համաշխարհային պատերազմը, ֆաշիզմի հաղթանակը,  II Համաշխարհայինը և այլն: Եվ հենց սա էր որ ձևավորում էր  կյանքի փիլիսոփայությունը, էկզիստենցիալիզմը, գեղարվեստականի և  փիլիսոփայության  միավորումը: Գերմանացի մեծ գրող Թոմաս Մաննը ասել է, որ այս պրոցեսը ջնջում է  արվեստի և գիտության միջև եղած սահմանները և իրականն առանձքային դարձնելով իր ստեղծագործություններում, գրողը ստեղծում է մի գիրք, որը կարող է կոչվել «ինտելեկտուալ» արձակ: Սկիզբ առնելով Գերմանիայից, այս ուղղությունը իր հետ  բերում է նաև «փիլիսոփայական արձակ» և էկզիստենցիալիզմ հասկացությունները: «Փիլիսոփայական արձակը» հենց փիլիսոփայական բովանդակություն ունեցող գործեր են, որոնք, սակայն, արտահայտվում են որոշակի գեղարվեստական գաղափարներով. հերոսները` ինքնազարգացող կերպարներ չեն, այլ հեղինակի մտքի ներկայացուցիչներ, իսկ բովանդակությունը իր մեջ պարունակում է որոշակի փիլիսոփայական ըմբռնումներ: Այդպիսի հեղինակներ են` Մ.դե Ունամունոն (Իսպանիա), Կամյու, Սարտր (Ֆրանսիա), Հաքսլի (Անգլիա) և այլն:  Իսկ էկզիստենցիալիզմը, որը բխում է «փիլիսոփայական արձակից», դառնում է XX դարի կարևոր գրական ուղղություններից մեկը: Դրա հիմնական գաղափարն է` «գոյությունը» (լատ.` exsistentia):  Մարդու ազատության խնդիրների լուծումները դառնում են էկզիստենցիալիզմի հիմնական և  առաջնային  թեմաները: Եվ գրողների համար  մարդու իդեալական անկախությունը, առաջին հերթին դառնում է անձի ազատությունը հասարակությունից:

Չնայած այն բանին, որ «ինտելեկտուալ արձակը» սկիզբ է առել  Գերմանիայում, այն լայն տարածում է գտել նաև ամբողջ Եվրոպայում` Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Անգլիայում և իհարկե Իսպանիայում:

Իսպանիայում էկզիստենցիալիզմի հիմնադիրն է համարվում Միգել դե Ունամունոն: Նրա  արձակը սկսում է զարգանալ «98ի սերնդի» ձևավորման հետ միասին: Լինելով  մեծ հայրենասեր և ունենալով քաղաքացու բարձր պատասխանատվության  զգացում, նա և իր ժամանակակիցները չէին կարող չներկայացնել այն ցավը, վախը և հիասթափությունը, որ զգում էին Իսպանիայի համար ծանր և ողբալի ժամանակաշրջանում` առաջ քաշելով այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են մարդու տեղը այս կյանքում, կյանքի իմաստը, մահվան և անմահության գաղափարները:

«Բոլոր վեպերը, հորինված գործերը և պոեմները, երբ բուռն են, ապա դրանք ինքնակենսագրական են: Որովհետև… ո՞վ եմ ես, ո՞վ է այն մարդը որ գրվում է Միգել դե Ունամունո: Երևի…իմ կերպարներից մեկը, իմ ստեղծածներից և ագոնիստներից մեկը….,- Continue reading

Leave a comment

20/07/2013 · 12:02 PM