Category Archives: ՖԵԴԵՐԻԿՈ ԳԱՐՍԻԱ ԼՈՐԿԱ

Ուրվանկար/ԼՈՐԿԱ

Ուրվանկար

Տարածությունը, որում պոեզիան շարժվում եւ ապրում է, հեռավոր կամ մոտակա, ստեղծված է չորս տարերքներով` հողով, օդով, կրակով եւ ջրով: Դրանցից են սկսվում անվերջանալի աստիճաններն ու աստիճանակարգերը, որոնք հանգեցնում են թվերին, լուսնին, ամայի երկնքին կամ լույսի պատրանքային արքայությանը: Չորս տարբեր եւ թշնամական աշխարհներ: Չորս ամբողջական գեղագիտություններ, միանման կատարյալ եւ անհաշտելի:

Կարելի է բանաստեղծներին բաժանել` ըստ այն բնական սկզբի, ոը նրանք սիրում կամ գերադասում են, եւ կարելի է գնահատել նրանց` ըստ այն ինքնակամության, որով նրանք արտահայտում են այդ սկիզբը, կամ, ինչպես ջրասուզակներին, ըստ դրա մեջ սուզվելու խորության: Մենամարտի մեջ հանդիպեցրեք տարերքին եւ բանաստեղծին եւ հետեւեք լարված մարտին այն բանի, որ մարդկային չափումներից դուրս է, ռիթմերի եւ չափի իրականացմամբ, սիրո կենտրոնացմամբ: Տարերքը ձգտում է լուծել, նիրհեցնել եւ սահմանափակել, խաբել սահմանների տեսանելիությամբ, որոնք նա չունի: Բանաստեղծը ձգտում է ի մի բերել. ներմուծել եւ հաստատել օրենքները, որոնք հետագայում կարող են ճշմարտություններ դառնալ, երբ պարտված տարերքը կլիզի նրա ձեռքերը` կրակի, օդի, ջրի կամ քարի լեզուներով: Բանաստեղծը ճիշտ այդպիսի պայքար է մղում բնույթի դեմ, որը դարեդար ժողովուրդները վարել ու վարում են: Տարերքը մնում է անխոցելիորեն անկիրք, մերկացնելով իր գեղեցկություններն ու գաղտնիքներն անմեղ անամոթությամբ, որ բնորոշ է ամենայն անարյունին:

bb700ecd-9e3e-4a22-ac2c-bebbd3a9d67a

Մարդը հանգիստ չի գտնում, քանի դեռ վաղեմի առասպելները ավարտուն ձեւ չեն ձեռք բերել, քանի դեռ հինավուրց Ապոլոնի կրիայի մաշկն ու փղային իրանը չեն դարձել մաքուր, երիտասարդ մարմին, որ իրենց թարմությունն են ընծայել հունական դափնեպսակին

Բանաստեղծը, ում երեւակայությունը սահմանափակ է ֆիզիկական հնարավորություններով, ընդամենը սիրո ուժով, ստիպված է մասնատելու, խեղելու եւ ենթարկելու շրջակա գեղեցկությունը, տալով նրան իր մեկնությունը կամ, այլ կերպ ասած, նրա վրա երեւակելով իրեն:

Ի՞նչ ասես, հորձանուտի մեջ նայելու սիրահարներ չկան: Երեխան ուզում է ոտքերը թրջել, իսկ լուսադեմին ծովը դուրս է բերում նրա դիակը: Իմաստնացած մարդիկ ծովից խուսափում են, իսկ չիմաստնացածները փախչում են նրանից, մինչեւ որ հանդարտի ալեբախությունը: Բայց բանաստեղծը մինչեւ կոկորդը խրվում է նրա մեջ եւ ողջ գիշեր մարտնչում է ալյաց դեմ, իսկ լուսաբացին նա բացահայտում է, որ ծովը` վիթխարի նժույգ է: Յուրաքանչյուրը, ով կամենա, կտեսնի այդ, նայելով մրցասպարեզին: Ով, կհավելեմ` ճիշտ կտեսնի: Այն ամենը, ինչ անհնար է թվում, հնարավոր է դառնում` շնորհիվ անհրաժեշտության եւ այն ներդաշնության ծարավի, առանց որոնց մարդու ոգին եւ բանականությունը մեռած են: Այսրոպեական հորինվածքը կարող է ժամանակի ընթացքում նորմա դառնալ, ակնթարթային կայծը` քարե քանդակ:

Մարդը հանգիստ չի գտնում, քանի դեռ վաղեմի առասպելները ավարտուն ձեւ չեն ձեռք բերել, քանի դեռ հինավուրց Ապոլոնի կրիայի մաշկն ու փղային իրանը չեն դարձել մաքուր, երիտասարդ մարմին, որ իրենց թարմությունն են ընծայել հունական դափնեպսակին: Եվ ճիշտ նույնպես, հնարելով առագաստը, նա չէր ակոսում ծովը, մինչեւ որ չեկավ բանաստեղծը եւ չգունազարդեց, չբնակեցրեց դրանք անըմբռնելի էակներով, արյուն եւ մարմին պարգեւելով այն ամենին, որ ապրում է ալյաց վրա:

Բավ է ճշմարտություն ասել, նրանից դիմակը պոկելով եւ վիրավորելով հենց ուղիղ սիրտը, եւ այն մեր աչքի առաջ մարմին ու կյանք է ձեռք բերում: Որովհետեւ ոչ թե ճշմարտություններն են մեր ետքից ընկած, այլ մենք ենք նրա ետքից որսորդություն անում եւ մենք պետք է նրա հետ ուժերով չափվենք:

1929թ.

© Թարգմանությունը ռուսերենից ` Վարդան Ֆերեշեթյանի

Աղբյուր ՝ http://archive.168.am/am/articles/32929

 

 

Leave a comment

07/04/2014 · 10:24 AM

Երեւակայության եւ ներշնչանքի մասին/ ՖԵԴԵՐԻԿՈ ԳԱՐՍԻԱ ԼՈՐԿԱ

Երեւակայության եւ ներշնչանքի մասին
Հիանալիորեն գիտակցելով թեմայի ողջ բարդությունը, ես չեմ հավակնում ավարտունության, ես կամենում եմ լոկ ուրվագծել` ոչ թե շեշտագծել, այլ ինչ-որ մտքի հանգեցնել:

Ինձ համար երեւակայությունը` հայտնագործությունների ունակության հոմանիշն է: Երեւակայել` հայտնագործել, ներմուծել սեփական լույսի մասնիկը կենդանի խավարի մեջ, ուր կենում են տարակերպ հնարավորությունները, ձեւերն ու մեծությունները: Երեւակայությունը թաքնված կենսական հատվածներին կապ եւ կենսական ակնհայտություն է պարգեւում, այնտեղ, ուր շարժվում է մարդը: Երեւակայության ճշմարիտ դուստրը` ինտուիցիայի ակնթարթային բռնկումով ծնված փոխաբերությունն է, կանխազգացման երկար տագնապով լուսավորված:

Vistar-al-mar

բանաստեղծը նախկինի պես մեն մենակ է իր ներաշխարհի հետ, իր տրտում «ուզում եմ եւ չեմ կարողանումի» հետ:

Բայց երեւակայությունը սահմանափակված է իրականությամբ` անհնար է պատկերացնել գոյություն չունեցողը, երեւակայությանը պետք են իրեր, տեսարաններ, թվեր, մոլորակներ եւ դրանց միջեւ եղած տրամաբանական կապ: Այն չի կարող նետվել անդունդն ու ժխտել իրական անհասկացությունները: Երեւակայությունը հորիզոններ ունի, այն ձգտում է որսալ եւ կոնկրետացնել այն ամենը, որ ունակ է կրելու իր մեջ:

 

Երեւակայությունն աղքատ է, իսկ բանաստեղծական երեւակայությունը` հատկապես: Տեսանելի իրականությունն անչափելիորեն հարուստ է երանգներով, աներեւակայելիորեն ավելի բանաստեղծական է, քան իր հայտնագործությունները:Դա ամեն անգամ բացահայտում է պայքարը գիտական ակնհայտության եւ հորինված առասպելի միջեւ` պայքար, որում, փառք Աստծո, հաղթանակում է գիտությունը, հազար անգամ ավելի քնարական, քան թեոգոնիաները: 

Մարդկային երեւակայությունը հորինել է հսկաներին, որպեսզի նրանց վերագրի հսկայական քարանձավների կամ կախարդված քաղաքների ստեղծումը: Իրականությունը ցույց տվեց, որ այդ հսկայական քարանձավները ստեղծվել են ջրի կաթիլից: Մաքուր ջրի կաթիլից, համբերատար եւ հավերժական: Այս դեպքում, եւ շատ այլ դեպքերում, հաղթանակում է իրականությունը:

Որքան ավելի հիասքանչ է ջրի կաթիլի բնազդը, քան հսկայի ձեռքերը: Իրական ճշմարտությունը բանաստեղծականությամբ գերազանցում է հորինվածքին, կամ, այլ կերպ ասած, հորինվածքն ինքը բացահայտում է իր աղքատիկությունը: Երեւակայությունը հետեւում էր տրամաբանությանը, հսկաներին վերագրելով այն, ինչ թվում էր հսկաների ձեռքով ստեղծած, բայց գիտական իրականությունը, որ կեցած է պոեզիայի սահմանին եւ տրամաբանության սահմաններից դուրս է, անմահ ջրի թափանցիկ կաթիլով հաստատել է իր ճշմարտացիությունը: Չէ՞ որ անհամեմատելիորեն հիասքանչ է, որ քարանձավները` հավերժական օրենքներին ենթակա ջրի խորհրդավոր ֆանտազիան է, այլ ոչ թե հսկաների քմայքները, որ ծնունդ են առել միայն անբացատրելին բացատրելու անհրաժեշտությամբ:

Բանաստեղծը միշտ թափառում է իր երեւակայության տարածության մեջ, դրանով սահմանափակված: Նա արդեն հասկանում է, որ իր ֆանտազիան` դա կատարելագործվելու ընդունակությունն է, որ երեւակայության վարժանքը կարող է հարստացնել նրան, ուժգնացնել նրա լուսային ալեհավաքներն ու ճառագայթվող ալիքը: Սակայն բանաստեղծը նախկինի պես մեն մենակ է իր ներաշխարհի հետ, իր տրտում «ուզում եմ եւ չեմ կարողանումի» հետ:

Նա լսում է մեծ գետերի սահքը, նրա դեմքին է դիպչում եղեգնուտի թարմությունը, որը կեցած է «ոչ մի կողմում»: Նա ուզում է հասկանալ մրջյունների խոսակցությունը անիմանալի տերեւների տակ: Ուզում է ներթափանցվել ծառի ավիշով ծանր բների մառ լռության մեջ: Ուզում է ըմբռնել քնած աղջնակի սրտում հնչող Մորզեի այբուբենը:

Ուզում է: Մենք բոլորս ենք ուզում: Բայց չի կարողանում: Որովհետեւ կամենալով արտահայտել բանաստեղծական ճշմարտությունը, նա ստիպված է հենվելու իր մարդկային զգացողությունների վրա, ելնելու այն բանից, ինչ տեսել եւ լսել է, դիմելու պլաստիկ զուգորդումների, որոնք երբեք չեն հասնի արտահայտչականության նույն մակարդակին: Որովհետեւ միայն երեւակայությունը երբեք չի հասնում համանման խորությունների:

Քանի դեռ բանաստեղծն ազատագրում է փնտրում, նա կարող է բարոր կյանք վարել իր ոսկեզօծ աղքատության մեջ: Աշխարհի բոլոր հռետորական եւ բանաստեղծական դպրոցները, սկսած ճապոնական կանոններից, առաջարկում են մայրամուտների, լուսինների, շուշանների, հայելիների հարստագույն ռեկվիզիտ ցանկացած կլիմայի եւ ճաշակի համար: 

Բայց բանաստեղծը, ով կամենում է դուրս պրծնել մոգոնած սահմաններից, չապրել սոսկ այն պատկերներով, որ շրջապատից են ծնվել, դադարում է անրջել եւ դադարում է ցանկանալ: Նա արդեն չի ցանկանում` նա սիրում է: «Երեւակայությունից»` հոգեւոր արտադրանքից, նա անցնում է հավատին: Այժմ ամեն ինչ այդպիսին է, որովհետեւ այդպիսին է, առանց պատճառների եւ հետեւանքների: Չկա ոչ սահման, ոչ սահմանագիծ` լոկ հոգեպարար ազատություն:

Եթե բանաստեղծական երեւակայությունը ենթարկվում է մարդկային տրամաբանությանը, ապա բանաստեղծական ներշնչանքը ենթարկված է բանաստեղծական տրամաբանությանը: Անօգուտ է ողջ մշակված տեխնիկան, քանդվում են բոլոր գեղագիտական կանխադրույթները, եւ, համանման, այն բանին, ինչպես երեւակայությունը` հայտնագործություն է, երեւակայությունը` դա երանություն է, դա անբառելի շնորհ է:

Այդպիսին է իմ այսօրվա տեսակետն առ պոեզիան: Այսօրվանը, որովհետեւ այն ճիշտ է այսօր: Չգիտեմ, թե ես ինչ կմտածեմ վաղը: Ինչպես ճշմարիտ բանաստեղծ, ինչպիսին ես կմնամ մինչ գերեզման, ես երբեք չեմ դադարի դիմադրել ցանկացած կանոններին կենդանի արյան սպասման մեջ, որը վաղ թե ուշ, բայց անպայման կժայթքի մարմնից կանաչ կամ սաթե շիթով: Ինչ ուզում է լինի` միայն թե միեւնույն պատուհանից չնայել միեւնույն նկարին: Բանաստեղծի` հակասության մեջ է: Անշուշտ, ես չեմ հավակնում ինչ-որ մեկին համոզել: Հավանաբար, այդպիսի դիրքորոշումը պոեզիային արժանի չէր լինի: Պոեզիային պետք են ոչ թե կողմնակիցներ, այլ սիրահարներ: Փշեպսակներով եւ ջարդված ապակով է նա փռում իր ճամփան, որպեսզի հանուն սիրո նրան փնտրող ձեռքերն արյունեն:

© Թարգմանությունը ռուսերենից ` Վարդան Ֆերեշեթյանի

Աղբյուր ՝ http://archive.168.am/am/articles/32929

Leave a comment

03/04/2014 · 9:33 PM

Ծանոթագրություններ` առ Օմար Խայամը/ ՖԵԴԵՐԻԿՈ ԳԱՐՍԻԱ ԼՈՐԿԱ

Ծանոթագրություններ` առ Օմար Խայամը

Երեկ իմ աչքերի մեջ ներխուժեց արեւը: Եվ ես մտորեցի վաղանցուկի մասին: Անցյալը մահվան թագավորությունն է: Ապագա՞ն… Սերն ու վիշտն անգոյության հայելում: Ունկ դրեք Եսայու խոսքին, նրա աստվածամեղրահամ մխիթարանքներին: Առյուծը խոտ կորոճա, իսկ գայլը կսիրի գառնուկին: Բայց կյանքը` դա հիման է: Արդյո՞ք մեզ համար այնքան կարեւոր է այն, ինչ գալու է: Ե՞րբ ենք մենք վշտանում: Հիմա: Ե՞րբ ենք բերկրում: Հիմա: Ե՞րբ ենք մեռնում: Հիմա: Հեռավոր ու զարմանահրաշ Խայամ, որ երազում էր մարգարտի պես լուծվել իր ոգու գինու մեջ: Անլուծելիի առեղծվածային հմայակը` գրավիչ ու վշտալի պարադոքսների: Անշուշտ, քո պանթեիզմը ծագել է աշխարհի անդադար հայեցումից: Գինու վսեմ երանգներում ապրում է ճշմարտության եւ սիրո հոգին: Գինին գունազարդում է գիշերվա արջնամառությունը: Աղոտ միստիկ Օմարը թափանցել է գինու գաղտնիքների մեջ` ինչպես եւ ոչ մեկը, նա կարողացավ տեսնել արբեցման գեղեցկությունը… եւ գեղազարդեց այն: Կանաչ խոտի վրա ըմպեք սիրասունի մատուցած սուտակե գինիները: Իսկ ինքն ասում է, որ մտածում էր երկնքի մասին:
images
Երբ մեծ հոգին` մեր օրերում անսովոր հասկացություն, իջնում է մարմնահատակը, նա այնտեղ էլ տեսնում է հոգեւոր սկիզբը, երբ արբեցնում է գինին, հոգում բռնկվում է սերը, անսահման սերն` առ ոչ մեկն ու ամենքը: Եվ մարդն այդ պահին հիասքանչ է: Չէ՞ որ գեղեցկությունը րոպեական է: Գինին, լցնելով սրտերը, երփնաթրթռում է զգացմունքների բոլոր երանգներով եւ բացահայտում է, երեւի թե, մեր գոյության ամենաճշգրիտ իմաստը: Սերը: Միմիայն սերը: Կենսական դրույթներից դուրս: Մի՞թե այդքան կարեւոր է, որ կան մարդիկ, որոնք մեզ խոստանում են հավերժական տառապանքներ, ի հավելումն այն ոչ հավերժական տանջանքի, որ կոչվում է կյանք: Մի՞թե այդքան կարեւոր է, որ մեզ ճնշում են դավանությունները: Եթե մենք կարողանայինք հոգու մեջ նայել, մենք բոլորս կսիրեինք միմյանց: Բայց գոյություն ունեն վարդապետություններ, մարդն օրորոցից սկսած ներմուծվում է դրանցից մեկի մեջ, եւ մեծամասնությունը հետեւում է դրանց մինչ ի մահ եւ պաշտպանում է այն, ինչի մասին հազիվ թե ինչ-որ գաղափար ունի: Ի՞նչն է ճշմարիտ: Ի՞նչ է թաքցնում հավատի տխրահռչակ հուրը: Եվ ծագում են երկպառակությունը, ատելությունն ու մահը: Եվ ոմանք կոտորում են մյուսներին` ի հեճուկս իրենց հավատալիքների: Եթե գիշերային բանդագուշանքում ներքին ձայնը ճչար նրանց` «Ինչո՞ւ»: Ինչո՞ւ հավերժության տանջանքը` տառապանքների այդպիսի հեղեղներից հետո: Օմար Նիշապուրից, դու տեսել ես, թե ինչպես են թշնամանում մարդիկ, կառչելով իրենց երեկվանից կամ վաղվանից, եւ ազդարարեցիր այսօրը: Դու նայում էիր խռովությունների մեջ թաղված աշխարհին, եւ ասում էիր` «Այսօր, հիմա: Տվեք ինձ գինին եւ սիրասունի շուրթերը: Վարդերը` ծաղկանց ծաղիկներն են, նրանցում է բույրի գինին: Այսօր, հիմա: Մոտենում է գիշերը, բայց ես լուսավորում եմ ուղին գինու եւ կրքի հրով: Այսօր, հիմա: Դու եկար ըմբռնելու նրանց մշուշապատ ճշմարտությունը: Իսկ ինչպե՞ս այլ կերպ, սուտակե հեղուկի կանխատես: Հիման` դա հենց կյանքն է: Այսօրը ձգվում է տարիներով: Երեկը` մահացած այսօրն է, վաղը` չծնվածը: Մեր ցանկացած օր` դա միշտ այսօրն է:

Լուսնով լուսավորված հնամենի պարսիկ: Դո՞ւ ես, որ չես տեսնում, որ մենք` մարդիկ, չենք կարողանում պատկերացնել հավերժությունը: Երբ մենք մտածում ենք մեր անփուտ հոգու մասին, մեզ պատկերվում է նրա հավերժական այսօրը: Երբ թախծում ենք անմահության մասին, մենք կամենում ենք կանգնեցնել այն ակնթարթը, որը մեր մեջ սերմանել է այդ կարոտը: Միակ բանը, որ մեր մեջ անգին է, դա երեւակայությունն է, հենց այն էլ մխիթարում է մեզ` հավերժական այսօրի պատկերով: Մարդը` միշտ հիմա եւ այստեղ է: Անդորրավետ բերկրանքների մատռվակ, գինու մեջ դու ճանաչեցիր սիրո վաղանցիկությունն ու վրա հասնող գիշերվա մեգը: Դու հոտոտում էիր ամպերի բույրը եւ տեսնում էիր քարոզիչների հորդաները: Եվ դու բացեցիր քո անվերջանալի այսօրի ոսկե դուռը, վերադարձնելով գինուն նրա ճշմարիտ իմաստը:

Քո ժողովրդին, այնքան շնորհալի եւ այնպիսի հրաբորբոք երեւակայությամբ, արգելված է կործանիչ ըմպելիքը: Մարգարեն կարողանում էր կարդալ ձեր սրտերում: Եվ, հորինելով մարմնի հավերժական երանությունը, որպեսզի դուք այն սիրեք ամեն բանից առավել, նա նզովեց գինին, որպեսզի դուք այն ատեք: Նա գիտեր, որ գինին կրոնական վարդապետությունների մեծ ավերիչն է եւ առավել խորն է ներթափանցում հոգու մեջ, հատկապես այնքան մոլեգին, հրածին ու անկասելի, ինչպիսին ձերն էր: Անշուշտ, նկատի էր առնվում գինու հոգեկան ներգործությունը, մարմնականի մասին չարժեր էլ խոսել։

Բոդլերը գինին կոչում է Արեգակի երկրորդ զավակը: Դու, Օմար, այն կոչում ես առաջինն ու միակը: Բանաստեղծները գովաբանում են գինին` առ գինին սիրուց մղված: Դու` ինքդ քո հանդեպ սիրուց… հենց այդպես… եւ դու ինքդ խոստովանում ես դա քո բողոքներում: Մոլեռանդ խաժամուժը այպանում էր քեզ, իսկ դու խնջույքի թեժ պահին լալիս ու կրկնում էիր. «Ես ինչո՞վ եմ մեղավոր»: Հենց դա է դժբախտությունը: «Ես ինչո՞վ եմ մեղավոր,- գոչում են դոնքիշոտները, դեգերելով ճամփաներով առանց սխրագործությունների ու արկածների, քանզի համընդհանուր քամահրանքը զրկել է նրանց այդ հնարավորությունից: «Ես ինչո՞վ եմ մեղավոր»` բղավում են խեղված մարմնով եւ չխեղված հոգով հաշմանդամները; «Ես ինչո՞վ եմ մեղավոր»` հասնում է միաձույլ ոռնոցով բոլոր բանտային պատուհաններից: «Ես ինչո՞վ եմ մեղավոր»` հոգոց են հանում խելապակասներն ու տհասները: «Ինչո՞վ ենք մենք մեղավոր»` տնքում են սնանկացած ժողովուրդները: Ինչ-որ տեղ բանսարկում են, վարդապետում են, կեղծում են, իսկ դու, Օմար Խայամ, սպիրիտուալիզմի վտարյալ, լցնում ես գավաթդ եւ մտնում ես լեռնային աշխարհ: Լուսնով լուսավորված հնամենի պարսիկ, հոգու խորքում մենք կուզենայինք հետեւել քեզ: Սակայն կյանքով տրորված, ստորացված նրա անհեթեթություններով, մենք շարունակում ենք քարշ գալ նրա հոգնեցուցիչ ճամփաներով:

Դու գթասիրտ էիր այնպիսիների հանդեպ, ինչպիսին մենք էինք, գթասիրտ այնքան, որ քեզ համարում էիր նրանցից մեկը, որ անուժ են արատավոր շրջանը պատռելու համար:

Մարդկությունը մեծ մարդկանց գործերին վերեւից նայելու գեշ սովորություն ունի: Կարող ես ինքդ դրանում համոզվել այն բանից հետո, ինչ քեզ դադարել են սեւերես անել: Իհարկե, դարերը ջնջել են կեղտաբծերը, բայց եւ մարդկությունն էլ այլ է դարձել, անցած սերունդների հետ արյան կապերով չկապված: Դոն քիշոտին շրջապատող գործող անձինք ներողամիտ էին առ նա, վերից կարեկցում էին: Եվ հենց նույնն էր նաեւ Համլետի եւ Վերթերի հետ:

Մեծությունը ակնթարթաբար բացում է մեզանում չըմբռնման ու չհասկացման վիհը…

Դու հողի վրա շաղ տվեցիր գինին, որպեսզի հագեցնես վաղուց գնացած ու փոշիացած սիրահարների կարոտը: Չտեսնված ծաղիկները, ապարանքները, քո հողի գույներն ու նրա գինին խամրեցին հենց ամենածաղկունքին…

Դու վերակենդանացնում ես վաղեմի այգիներն ու աղոտած գույները: Քո խոսքերն արձագանքում են տարօրինակ եւ բարեբեր: Ինչպես կասեր Ռուբեն Դարիոն, դու ընտրյալ բանաստեղծ ես: Դու համեմատություններից դուրս ես, որովհետեւ երբեք չես երգել խորում եւ չես ձայնակցել նրան:

Աբու-Աբդ-Ալաբ

1917թ.

 

© Թարգմանությունը ռուսերենից ` Վարդան Ֆերեշեթյանի

Աղբյուր ՝ http://archive.168.am/am/articles/32929

Leave a comment

02/04/2014 · 12:30 PM

Բանաստեղծին տրված խորհուրդներից/ ՖԵԴԵՐԻԿՈ ԳԱՐՍԻԱ ԼՈՐԿԱ

 Պոետիկա
Դե, ի՞նչ ասեմ ես պոեզիայի մասին… Ի՞նչ կասես ամպերի կամ երկնքի մասին: Նայիր, զննիր, նայիր նրանց` եւ վերջ: Եվ դու կհասկանաս, որ բանաստեղծը ոչինչ չի կարող ասել բանաստեղծության մասին: Դա քննադատների ու պրոֆեսորների գործն է: Իսկ բանաստեղծը` ոչ դու, ոչ ես, ոչ այլ մեկը, չգիտե, թե ինչ բան է պոեզիան:

Ահա այն, նայիր` հուրն իմ ձեռքերի մեջ: Ես հասկանում, զգում եմ այն, բայց չեմ կարողանում այդ մասին խոսել` առանց «գրականության»: Ես գիտեմ բազում պոետիկաներ: Ես կարող էի դրանց մասին խորհրդածել, եթե ունակ լինեի միշտ միանման մտածելու: Իսկ այսպես չգիտեմ: Գուցե ինչ-որ ժամանակ ինձ խելահեղորեն դուր գան վատ բանաստեղծությունները, ինչպես որ պատահում է, խելահեղության աստիճանի դուր է գալիս (մեզ բոլորիս այսօր դուր է գալիս) վատ երաժշտությունը: Կգա գիշերը, եւ ես կայրեմ Պարթենոնը, իսկ առավոտյան կրկին կսկսեմ այն կառուցել եւ երբեք չեմ ավարտի:

Դասախոսությունների ժամանակ ես երբեմն խոսում էի պոեզիայի մասին, բայց ահա թե ինչի մասին ես ընդհանրապես չեմ կարողանում խոսել` դա իմ բանաստեղծություններն են: Եվ ոչ այն պատճառով, որ չեմ գիտակցում այն, ինչ անում եմ: Ընդհակառակը, եթե ճիշտ է, որ ես Աստծո կամ սատանայի ողորմածությամբ բանաստեղծ եմ, ապա ճիշտ է նաեւ, որ ես բանաստեղծ եմ ջանքի եւ տեխնիկայի շնորհիվ, ու նաեւ այն բանի հստակ գիտակցությամբ, թե ինչ է բանաստեղծությունը:

 

 

Բազում գրքերի նախաբան

Մթնշաղն անդրադարձվում է մեր ներսում սենտիմենտալ բալլադի արձագանքով: Հորիզոնում դողում է իրիկնային աստղը, եւ նրա ջերմին շոյանքի տակ վառվում են մեր սեփական աստղերը: Մեր ուղին` երկար կամ կարճ, մենք դատապարտված ենք անցնելու: Եվ բերկրալի չէ մտածել կյանքի մասին, որը կհասնի դարձակետին եւ կիջանի առ հանգչող աշուն` մահանալու:

Մթնշաղի գիրքը արբեցնում է իր էջերի տրտմությամբ, եւ դրանք ընթերցվում են հանդարտավետ տագնապով: Ծաղկում են կակաչները: Դե, արձագանքիր դաշտերի այդ ժպիտին… Եվ այնքան քնքուշ լուսնին… Բայց դու խորանում ես քո մեջ, այլ կերպ ասած, քո եղանակով ես շարադրում այն հանճարեղ գիրքը, որ շրշում է աչքերիդ առաջ… եւ մտորմունքի մեջ ես ընկնում: Ինչպիսի կսկծալի մտորմունքներ: Շողշողում եւ ցրվում են գալիքի միրաժները, եւ կամենում ես հալչել հորիզոնի սադափե կապույտի մեջ: Դրանք լողում-գնում են, մարմնի եւ ոգու հիասքանչ տեսիլքները, այն ամենը, ինչ դու կարող ես, դա լռել եւ տանջվելն է, խլացնելով քո մեջ ամենաանկեղծը:

Բանաստեղծը` արարած է, որ պարտ է անկեղծ լինելու, հոգում լռեցնում է այն, որ ունակ է պայթեցնելու նրա սիրտը: Բեմի վրա պարում է ստվերը, ողբալով ամենը` տրտմալին ու բերկրալին: Ուրախությունը, անկեղծ ասած, երեւութական է, քանզի սրտերի խորքում համարյա միշտ թաքչում է տիեզերքում լուծված անհատնելի տրտմությունը, տխրությանց տխրությունը` գոյության ցավը: Դա է ստիպում բանաստեղծին` ամառային գիշերներով, կարեկցելով լուսնին եւ վարդերին, ողբալ մթնշաղը: Եվ դա աղոթելու միակ ճշմարիտ եղանակն է:

1918թ. 

federico_garcia_lorca b

Բանաստեղծին տրված խորհուրդներից
Բանաստեղծության եւ ծառի միջեւ նույն տարբերությունն է, ինչ գետի եւ հայացքի միջեւ:

Ոչ օճառե պղպջակներ, ոչ արճիճե փամփուշտներ: Ճշմարիտ բանաստեղծությունը պիտի անտեսանելի լինի:

Ուսանիր աղբյուրից, որը տենդագին է դարձնում գիշերային այգիները, եւ ոչ ոք չգիտե, թե երբ է նա քրքջում եւ երբ արտասվում, երբ է սկսվում եւ երբ կավարտվի:

Խաչմերուկների վրա երգիր ուղղահայաց:

Բանաստեղծությունը մի զրկիր մեգից` երբեմն այն պահպանում է չորությունից, դառնալով անձրեւ:

Բառի կառուցվածքն ու հնչողությունը նույնքան խորհրդավոր են, որքան նրա իմաստը:

Քո օրաբաժինը` հյուսիսում` գինին ու աստղերը, հարավում` հացն ու անձրեւը:

Հանդիպելով «ոչ» բառին, վերեւից գրիր` «այո», իսկ դեմ առնելով «այո»-ին, մեկեն ջնջիր:

Երբ սկսվում է «դու իջիր, իսկ ես նստեմ»` ջարդիր աթոռն ու այդ խաղերը մի խաղա:

Մի մոռացիր թե երջանկության եւ թե վախի գագաթնակետին գիշերով կարդալ «Հայր մերը»:

Հետմիջօրյա անդադրում խառնակության մեջ, երբ մարդիկ հոգոց են հանում, իսկ ծառերի գլուխը պայթում է թռչուններից, անջատիր սիրտդ եւ հարմարվիր մայրամուտի լայն թիակներին:

Եթե ծովը քեզ տրտմեցնում է, դու անհուսալի ես:

1924թ.

 

© Թարգմանությունը ռուսերենից ` Վարդան Ֆերեշեթյանի

Աղբյուր ՝ http://archive.168.am/am/articles/32929

Leave a comment

31/03/2014 · 7:13 PM

ԳԻՇԵՐՎԱ ՇՈՒՉԸ/ ՖԵԴԵՐԻԿՈ ԳԱՐՍԻԱ ԼՈՐԿԱ

Aire nocturno tumblr_lum3j80kD41qdjto7o1_500

Համարժեք թարգմանություն

ԳԻՇԵՐՎԱ ՇՈՒՆՉԸ

 

Ես շատ եմ սարսափում

տերևներից անշունչ.

սարսափում մարգագետնից`

ցողով պատված.

գնում եմ ննջելու,

ու թե ինձ չարթնացնես,

հետդ ես կթողնեմ

իմ սիրտը սառած:

 

Այդ ի՞նչ ձայն է հեռու հեռվում.

դա սերն է…քամին զարկում է ապակուն,

իմ սերն է:

 

Ժանյակ հագցրի քեզ

քարերով այգաբացի,

Ի՞նչու ես ինձ լքում

այս ճանապարհին:

Թե շատ հեռու գնաս,

թռչնակն իմ կլացի.

խաղողենին կանաչ

գինի չի պարգևի:

 

Այդ ի՞նչ ձայն է հեռու հեռվում.

դա սերն է…քամին զարկում է ապակուն,

իմ սերն է:

 

Երբեք չես իմանա

թե առեղծվածը ձյան,

և թե որքան ուժեղ

կարող էի քեզ սիրել

այս այգաբացերին,

երբ շատ է անձրևում,

և երբ չորացած ճյուղին

թռչնի բույնն է քանդվում:

 

Այդ ի՞նչ ձայն է հեռու հեռվում.

դա սերն է…քամին զարկում է ապակուն,

իմ սերն է:

 © Թարգմանությունը ` Նունե Անտոնյանի

 

 Գեղարվեստական, ազատ թարգմանություն

ԳԻՇԵՐԱՅԻՆ ՄԵՂԵԴԻ
Մեռած տերևներն
ինձ ահ են բերում,
ահը դաշտերի
ցողերով լցված։
Կքնեմ հիմա,
ու թե չարթնացնես,
սիրտս քո կողքին
կգտնես սառած։
Այն ո՞վ է, սե՞րն է
իր հեռվից կանչում,
սեր իմ, քամին է
դուրսը հառաչում։
Մանյակները քո
հյուսել եմ լույսից ,
ինձ ու՞ր ես լքում
այս ճամփից առաջ.
թե գնաս, պիտի
թռչնակն իմ լացի,
գինի չդառնա
խաղողս կանաչ։
Այն ո՞վ է, սե՞րն է
իր հեռվից կանչում,
սեր իմ, քամին է
դուրսը հառաչում։
Դու չես իմանա,
ձյունե իմ թիթեռ,
քեզ է երազվում
լուսայգն իմ արթուն,
երբ անձրևն այսպես
թափվում է անվերջ,
և չոր ճյուղերից
բներն են կաթում։
Այն ո՞վ է, սե՞րն է
իր հեռվից կանչում,
սեր իմ, քամին է
դուրսը հառաչում։

© Թարգմանությունը` Ֆրունզիկ Կիրակոսյանի

Leave a comment

28/07/2013 · 9:53 PM

ՀՐԱԺԵՇՏ

Եթե մեռնեմ ես,
պատշգամբի դուռը թողեք մնա բաց:

Փոքրիկ տղան նարինջ է կրծում:
(Իմ պատշգամբից ես տեսնում եմ նրան:)

Հնձվորը քաղում է ցորենը:
(Իմ պատշգամբից ես լսում եմ նրան:)

Եթե մեռնեմ ես,
պատշգամբի դուռը թողեք մնա բաց:

Գրանադա

Գրանադա

© Թարգմանություն անգլերենից ` Հասմիկ Սիմոնյան

Աղբյուր՝ http://hs-poetry.blogspot.com/2013/04/federico-garcia-lorca.html#more

Leave a comment

15/06/2013 · 12:49 AM

ՆԿԱՐՉԻ ԵՎ ԳՐՈՂԻ ՍԱՀՄԱՆԱԳԾԻՆ

ԳԱՐՍԻԱ  ԼՈՐԿԱՅԻ ՆԱՄԱԿՆԵՐՆ  ՈՒՂՂՎԱԾ  ՍԱԼՎԱԴՈՐ  ԴԱԼԻԻՆ:

bello lorca dali

Նամակի բնօրինակը վնասելուց հետո, Սալվադոր Դալին, այս նամակը արտագրել եւ պահում էր մի քանի օրինակով: Սույն նամակը այն հազվագյուտներից է, որ մնացել է հանճարեղ նկարչի նամականուց:

«1927թ., օգոստոս

Սիրելի եւ տաղանդավոր Սալվադոր:

Անկեղծ լինեմ, ես անգամ գաղափար չունեի, որ Սուրբ Սեբաստիանը ունի փետրածածկ, այն էլ` գունավոր փետուրներով: Տեսեք է: Եւ սլաքները` պողպատից: Դուք, իհարկե, իրավունք ունեք նման կերպով քանդակելու, սակայն մի մոռացեք, որ պատկերը զգալու մեջ բազմաթիվ տարբերություններ կան` իմ եւ քո միջեւ: Օրինակ այդ քանդակում. դու, քո կարծիքով, քանդակել ես ամուր եւ իր տեղում սոսնձված սլաքներ: Իսկ իմ կարծիքով, դրանք պարզապես թռչում են: Չգիտեմ էլ, թե ինչպես եմ նայում, կամ որ կողմից, որ այդպես է ստացվում: Քո քանդակը` Սուրբ Սեբաստիանը, քեզ համար պարզապես մարմարե արձանիկ է, իսկ իմը` մսից եւ արյունից, նա մահկանացու է, եւ մահանում է այսօր, երեկ եւ վաղը:

Այլ կերպ լինել չի կարող: Եթե ես, Սուրբ Սեբաստիանին պատկերացնեի այն նույն տեսքով, որով եւ դու, ես կլինեի քո պես քանդակագործ, եւ ոչ թե գրող:

Կարծում եմ , անիմաստ է քեզ բացատրել, թե ես ինչու չեմ կարող նկարիչ լինել: Նկարչի եւ գրողի միջեւ սահմանը շատ նուրբ է, սակայն զգալի: Օրինակը բերեմ հենց Սուրբ Սեբաստիանով: Սուրբ Սեբաստյանի մեջ ինձ ամենից շատ ցնցում է նրա հանգստությունն ու անտարբերությունը` ցավի եւ տառապանքի նկատմամբ, դա կարելի է տեսնել նրա տանջանքներում: Նա լուռ է, եւ հենց դրանով չի թաքցնում իր հպարտությունը, նրա ուժն իր լռության մեջ է: Նա չի արձագանքում իր շրջապատում կատարվող եւ ոչ մի բանի, եւ սա է իսկական ներդաշնակությունը: Մեզանից ամեն մեկի մեջ էլ կա Սուրբ Սեբաստիան, մեզանից ամեն մեկն էլ նրա նման ցանկանում է ընդունել նաեւ մեկ այլ Աստծու:

Սուրբ Սեբաստիանը միակն է, ում աստվածային դատաստանից հաջողվեց փրկվել, ոչ թե շնորհիվ հավատի, այլ սիրո: Նա կարծես ժամանակրի մարմնացումը լինի, որ բղավում է` ժամանակը պտտվում է անիվի պես: Ահա թե ինչու եմ սիրում նրան եւ ահա, թե որն է իմ եւ քո` նրան ընկալելու տարբերությունը: Նա քեզ համար ընդհամենը լավ կերպար է, ում հարմար է քանդակել, իսկ ինձ համար սիրո ու հավատի մարմնացում:

Ծովից նուրբ քամի է փչում, ճայերը պտտվում են ծովի վրա, սակայն ոչ այնպես, ինչպես Կովկասում: Ես ապրում եմ մի սենյակում, շփվում եմ միայն մատուցողների հետ եւ չեմ արձագանքում կիսամերկ աղջիկների մերկ կանչերին: Continue reading

Leave a comment

15/06/2013 · 12:45 AM

ՆԿԱՐՉԻ ԵՎ ԳՐՈՂԻ ՍԱՀՄԱՆԱԳԾԻՆ

ՍԱԼՎԱԴՈՐ  ԴԱԼԻԻ  ՆԱՄԱԿՆԵՐՆ  ՈՒՂՂՎԱԾ  ԳԱՐՍԻԱ  ԼՈՐԿԱՅԻՆ:

Federico-Garcia-Lorca-75-aniversario_TINIMA20110817_0804_19

«1931թ.

Այլեւս երբեք չկրկնես այն միտքը, որ իմ երեւակայությունն ավելի ուժեղ է, քան Պիկասոյինը: Ես անհամբեր սպասում եմ քո նամակներին, քո յուրաքնաչյուր նամակ մի նոր ներշնչանք է ինձ համար: Ամեն մի տող դառնում է նոր ֆիլմի գաղափար եւ նոր նկարի հիմք: Ընդունիր բարեւներ իմ սիրելիից, ով այս պահին կողքիս է: Մենք չենքհամբերում, թե երբ ենք հանդիպելու քեզ` մեր մուսա:

Քո` խենթ Դալի»:

Հ.գ – Նամակում այն հատվածը, որտեղ Լորկան խոսում է Վեներայի ծնվելու մասին, հիիմք եւ ներշնչանք հանդիսացավ, որպեսզի Դալին ստեղծի իր հրաշալի նկարներից մեկը` «Վեներայի ծնունդ»-ը:

«Հուլիս, 6-րդ նամակ

Ամբողջ օրը սարսափելի շոգ է: Եվ բացի այդ , ես ամբողջ օրը շարունակում եմ լսել Բախ`  առանց դադարի, միացնում եմ ձայնարկիչն ու բարձրացնում ձայնը մինչեւ վերջ: Թվում է, թե գլուխս ուր որ է կբաժանվի մի քանի մասի: Կեսօր է: Իսկ ես երեք անգամ արդեն ծնկի եմ եկել Աստծու առաջ ու շնորհակալություն հայտնել այն շնորհի համար, որ ունեմ:  Այնպիսի մի գոլորշու ամպ է բարձրանում երկինք, որ թվում է, ուր որ է, ամբողջ հողը կվառվի: Գալան գնացել էր գնումների, եւ պատկերացնո՞ւմ ես, վազելով վերադարձավ, գրկեց ինձ, սկսեց քրքջալ եւ համբուրել: Հարցնում եմ՝ ի՞նչ է պատահել, եւ պատկերացրու միայն, թե ինչ է պատասխանում. «Պատկերացնո՞ւմ ես, եթե այս հրդեհը սպանի մեր երկուսին…Ինչ երջանիկ կլինեմ ես, որ ապրել եմ մինչ այդ պահը քո կողքին: Վերադարձել եմ, որպեսզի հարցնեմ քեզ, թե չէ՞իր ցանկանա նկարել այս հրդեհը…Այն հրաշալի նկար կլինի, համոզված եմ»: Նա ինձ համար ամենահրաշալի կինն է , որին կարող էի երբեւէ սիրել: Նա ամենաչքնաղն է, իսկ նրա կերպարն այդ պահին՝ ամենահրաշալին էր, մինչ այդ պահը եղածներից:

…  Արդեն երեկո է: Բնության ու իրենց տաղանդի առաջ ծնկի են եկել նույնիսկ ձկնորսները, ո՞վ եմ ես նրանց կողքին: ֆեդերիկ, հավատա ինձ…Հրաշալի է երկրպագելը: Հրաշալի է այս գեղեցկությունը, որն ապրում է այս պահին՝ ձկնորսների հոգնած ու ծովի արթուն հայացքի մեջ: Ես պատրաստ եմ երդվել, այս գեցեկությունն անհասանելի է: Նամակ էի ստեցել Արթուր Լոպեսից: Եթե հավատամ նրան, նա սիրում է ինձ եւ հարգում, որպես արվեստագետ: Նույնիսկ Գալան չհավատաց դրան: Իսկ ես: Ես դեմ չեմ նոր ընկերներ ունենալ, հատկապես, որ նա գալու է ինձ մոտ իր նավով եւ առաջարկել է շրջել ծովում: Նրա ինձ մոտ գալը, համոզված եմ, դառնալու է պատմական փաստ: Ես պատմել եմ քեզ, որ մենք ցանկանում ենք ստեղծել ոսկե գավաթ, որը կտեղափոխեն Հռոմ պատրաստ լինելուց հետո: Ուզում եմ լռել…Հավատում եմ, որ ամեն ինչ լավ կլինի քո կյանքում…Հավատում եմ քո հաջողություններին եւ արդեն իսկ ընթերցում եմ այն նամակները, որոնք կստանամ քեզանից:

Հ.գ-  Շարունակում եմ մտովի շնորհակալություն հայտնել Զիգմունդ Ֆրեյդին, շնորհիվ նրա բացահայտումների, ես հասկացա, որ իմ կյանքում, ոչինչ պատահական չէ:

Քո՝ Դալի»

Աղբյուր՝ http://notteluchi.wordpress.com/tag/%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%BD%D5%AB%D5%A1-%D5%AC%D5%B8%D6%80%D5%AF%D5%A1/

Leave a comment

15/06/2013 · 12:38 AM

ՔԱՂՎԱԾՔ ‹‹ԵՐԳԵՐԻ ԳԻՐՔ›› ԺՈՂՈՎԱԾՈՒԻՑ

federico_garcia_lorca bԱՇՆԱՆԱՅԻՆ ԵՐԳ

Այսօր զգում եմ իմ հոգում
համր սարսուռը աստղերի,
բայց կորչում է արահետս
հեռու հոգում մշուշների։
Լույսը փշրում է թևերս,
ու խուլ ցավը տառապանքի
գնում է,որ հուշն իր պահի
աղբյուրներում ներշնչանքի։
Ախ, ճերմակ են վարդերն ամեն,
ճերմակ՝ նման իմ վշտերին,
սակայն ճերմակ վարդեր չեն այդ,
ճերմակ ձյունն է ալ թերթերին։
Մինչ ունեին ծիածաններ։
Այդպես ձյունն է նստում հոգուն.
և հոգու այդ ձյունը ունի
մանվածք վեճի, համբույրների,
որ սուզվում են մշուշի մեջ
կամ լույսի մեջ մեր խոհերի:
Ձյունը իջնում է վարդերից,
բայց մնում է հոգու վրա,
ու թաթերը տարիների
պատանքում են մեկտեղ նրանց։
Կհալվի՞ այդ ձյունը այնժամ,
երբ մահը մեզ անդորր բերի,
կամ կլինե՞ն հետո այլ ձյուն
ու այլ վարդեր՝ ալ ավելի :
Եվ կգտնե՞նք հանգիստ, ինչպես
Քրիստոսն է հավատացնում,
թե՞անհնար է էլ երբեք
լուծում գտնել նման հարցում։
Ու թե սերը խաբում է մեզ,
էլ ո՞վ կյանքին մեր շունչ կտա,
երբ մթնշաղը մեզ ծածկի
ճշմարտության մեջ գիտության,
որ չարը միշտ մեր կողքին է,
իսկ բարություն, գուցե, չկա։
Ու թե մարող հույսը հանկարծ
նոր Բաբելոն մի արարի,
այս աշխարհի ճամփաները
ի՞նչ ջահ պիտի լուսավորի։
Թե կապույտը երազ է լոկ,
անմեղությանն ի՞նչ կմնա,
ի՞նչ կլինի սրտերի հետ,
սերը նետեր թե չունենա։
Ու թե մահը մահ է իրոք,
ի՞նչ կմնա պոետներից
ու իրերից, որոնք չկան,
քանզի ջնջվել են հուշերից։
0, հույսերի արև անշեջ,
մաքուր սրտեր մանուկների,
թափանցիկ ջուր, նորալուսին,
համր ոգի անբառ քարի…
Այսօր զգում եմ իմ հոգում
համր սարսուռը աստղերի,
ու ճերմակ են վարդերն ամեն,
ճերմակ՝ նման իմ վշտերին։

ԵՐԵԿՈ

Իսկ անձրևոտ երեկոն գորշ հոգնության մեջ
դեռ անձրևում է երկար։
Ու ծառերն են մերկացած։
Ու սենյակս՝ միայնակ
Ու նկարներ հնաբույր,
ու այս գիրքը չբացված։
Ու տխրությունն է հոսում իրերի միջով,
ու լցվում է հոգուս մեջ։ Ախ, նա կուզենար,
որ բնությունը երբեք, երբեք ինձ սնող
բյուրեղյա կուրծք չունենար։’
Եվ ցավում է իմ սիրտը,
և ցավում է իմ հոգին, ու թե կանչեմ ես նրան,
բառերն օդում կկախվեն, կմնան օդում,
ինչպես խցանն է մնում ջրերի վրա։
Քո աչքերով եմ հիմա
տանում ես ցավն իմ տկար,
թախիծները իմ անցած,
և նրանք,որ դեռ կգան։
Իսկ անձրևոտ երեկոն գորշ հոգնության մէջ
Դեռ անձրևում է երկար: Continue reading

Leave a comment

14/06/2013 · 10:55 PM

Գարսիա Լորկայի սիրեկանի անունը հայտնի է դարձել 70 տարի անց

Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի սիրեցյալի ինքնությունը, ում բանաստեղծը կրքոտ նամակներ էր գրում իր կյանքի վերջին տարիներին, այդպես էլ գաղտնի էր մնացել իսպանական քաղաքացիական պատերազմում նրա սպանությունից ի վեր: Շուրջ 70 տարի հետո այդ անունն, ի վերջո, հայտնի է դարձել:
Իր ամբողջ կյանքի ընթացքում արվեստի քննադատ ու լրագրող Խուան Ռամիրես դե Լուկասը հուշատուփի մեջ թաքցրած պահել էր իրենց կրքոտ հարաբերությունների մասին վկայությունները` չհարպարակված մի բանաստեղծություն և օրագիրը:
Եվ միայն իր մահվանից մի փոքր առաջ` 2010- թվականին, նա այդ տուփը հանձնել է իր քրոջը:
Հուշատուփի պարունակությունը փաստում է, որ Մադրիդում միմյանց հետ ծանոթանալուց հետո, Գարսիա Լորկան և տասնիննամյա Լոպեսը (ով սովորում էր պետական կառավարում և թատերական գործ) մտադրություն ունեին միասին մեկնել Մեքսիկա: Սակայն Ռամիրես դե Լոպեսը երիատասարդ էր` միայնակ ճամփորդելու համար և այդ պատճառով, իսպանական քաղաքացիական պատերազմից օրեր առաջ, նա մեկնել էր հայրենի Ալբաստեն` ծնողների հետ խորհրդակցելու, երբ աջակողմյա ընդդիմադիր հանրապետականները կառավարության դեմ հեղաշրջում սկսեցին:
Այդ ընթացքում Գարսիա Լորկան մեկնել էր հայրենի Գրանադա և, պատերազմը սկսելուն պես, թաքնվել իր ընկերների` Ռոսալեսների տանը:
Ֆաշսիտական կազմակերպության ուժերի կողմից սատարվող գեներալ Ֆրանսիսկո Ֆրանկոյի կողմից ղեկավարվող Գրանադայում հանրաճանաչ ձախակողմյա հայացքների տեր բանաստեղծը վտանագված էր` քաղաքում ակտիվ գործունեություն ծավալող մահվան ջոկատի թիրախ դառնալու:
1936- թվականին 38-ամյա բանաստեղծը մոտակա սարալանջի մոտ գնդկահարության ենթրակվեց` երկու անարխիստ ցլամարտիկների և մի ուսուցչի հետ միասին:
Նրա մարմինն այդպես էլ երբեք չգտան:
Նրա սերը Ռամիրես դե Լոպեսի հանդեպ բացատրում է, թե ինչու էր նա հետաձգում իր մեկնումը Մեքսիկա`անտեսելով այն զգուշացուները, որ քաղաքացիական պատերազմից առաջ էլ աջակողմնյա զինյալները նրան սպանելու փորձ կարող էին ձեռնարկել:
Ռամիրես դե Լոպեսի պահպանողական ընտանիքը, իրենց որդու Գարսիա Լորկայի հետ մեկնելու առաջարկից ցնցված, հրաժարվեց ճամփորդության համաձայնություն տալ`սպառնալով նրա հետևից ուղարկել ազգային գվարդիան, եթե նա փորձի ինքնակամ հեռանալ: Իսկ նա օրինական կերպով չէր կարող երկրից հեռանալ, քանի դեռ չէր լրացել նրա 21-ը:
Գարսիա Լորկան նրան նամակ էր գրել, ասել, որ պետք է համբերատար լինել և, որ ամենակարևորն է, չխզել հարաբերությունները ընտանիքի հետ: «Մշտապես կարող եք հույսներդ ինձ վրա դնել: Ես ձեր լավագույն ընկերն եմ և ես խնդրում եմ ձեզ լինել դիվանագետ, այլ ոչ լողալ գետի ընթացքն ի վար (ճակատագրի)»,-այսպես է գրում բանաստեղծը իր նամակում` համաձայն El País թերթի հրապարակման:
Գրանադայի նարնջի ծաղկին կցված նամակն ու բանաստեղծությունը, որ նկարագրում է Լորկայի անհույս ձգողականությունը դեպի «Ալբաստեցի սպիտակամաշկ երիտասրադը», այն փաստաթղթերն են, որ Ռամիրես դե Լուկասը թաքցնում էր: Continue reading

Leave a comment

14/06/2013 · 10:32 PM